Categories
Die Lewe

Sê nou net …

Toe ek klein was, het my sussie my vertel dat ons poppe in die nag lewendig word en met mekaar en die ander speelgoed speel. My heel groot sus, wat toe lankal nie meer popgespeel het nie, het ‘n glas-teestelletjie gehad wat sy in ‘n bruin tassie onder-in haar kas gebêre het. Partykeer het sy my daarmee laat speel. Ek het gevra of ons dit nie kan uithaal sodat die poppe daarmee kan teepartytjie hou nie. Ek onthou haar glimlag (sy was vir my die mooiste mens op aarde) en hoe sy my oortuig het dat die poppe bietjie rof was en dit dalk net sou breek. Ai, hoe het ek menige aand probeer wakker bly, vasbeslote om die poppe se rowwe spelery te sien … maar die vaak het altyd gewen.

Ek is nou lankal nie meer klein nie, maar my verbeelding het nog geensins oud of koud geword nie. Inteendeel. So sit ek nou eendag en beskou my boekrak. Iewers in daardie oor-aktiewe verbeelding raak twee draadjies aan mekaar … en daar spat die vonke!

Sê nou, sê nou net die karakters in daardie boeke kon lewendig word en uitklim? Natuurlik nie almal gelyk nie – en streng op versoek. Party van hulle wil ek regtig nie graag in lewende lywe ontmoet nie. Ek wonder watter karakters sou ek wél nooi om uit die rak te spring en saam met my te kuier? Onthou nou, my boekrak huisves die vrugte van die geniale breine van Langenhoven, J.K. Rowling, Roald Dahl, Andrè P. Brink, Wilbur Smith, Jeffrey Archer, Ken Follett, Dalene Matthee, Annelie Botes, Alan Paton, Stieg Larsson, om maar ‘n paar te noem. Selfs Shakespeare is daar, en Tolstoy, en ‘n hele paar uitgawes van die Bybel. Dan is daar ook nog biografieë van sportsterre, politieke figure, kunstenaars …

Matewis (my Alta-kind se nuutste baba) in ‘n fantasie-rakkie van my boekrak!

Ek sien myself kopstukke gesels met Albus Dumbledore, Tom Builder, Willy Wonka, Sean Courtney, Nelson Mandela, Charlize Theron en Chris Barnard. Ek sou graag met Morrie wou gesels, daardie wyse-wyse karakter van Mitch Albom. En daar is ‘n groot klomp Bybel-karakters vir wie ek ‘n lang lys vrae het. Dink net watter interessante gesprekke sou daar kon wees as ek die karakters twee-twee kon uitnooi! Verbeel jou hoe die karakters van Jane Austen en E.L. James by mekaar sou kers opsteek?! Stel jou voor hoe lekker Dumbledore en Mandela wyshede sou kon uitruil, en ek dink Brolloks en Bittergal sou goed aanklank vind by sekere karakters uit Roald Dahl se pen.

My oog val op die woordeboeke. Daar is nogal ‘n hele paar. En skielik dink ek – sê nou die woorde kon uitklim? Bollemakiesie, boksemdais, harlaboerla, onhebbelik, vabond, daar is só baie woorde wat prentjies in my kop oproep! Daardie prentjie raak baie vinnig chaoties, en ek besluit om my liewer te verbeel dat die verskillende woordsóórte kon lewe kry … dink byvoorbeeld hoe sou die byvoeglike naamwoorde en bywoorde ‘n vaal, vervelige dag kon opkikker! Ek stel my voor hoe die klein, besige voorsetsels deur die huis dartel en alles wat in of op moet wees maar uit en onder is, bêre. Hopelik sal daar ‘n paar werkwoorde wees wat hulle werk sal doen – soos regpak, orden, poets en poleer!

A.G. Visser het mos in ons kleintyd-versie gesê: “Sê-nou is ‘n lekker sê: Alles wat ‘n mens wil hê, Alles wat jou hart begeer, Kry jy daarmee en nog meer …”

Dankie tog vir boeke, vir verbeelding, en vir sê-nou!

Categories
Persoonlik

Graadkry

My babakind se PhD is vandag amptelik toegeken op die UFS se virtuele gradeplegtigheid. Dit was nogal ‘n mengsel van ‘n groot hoogtepunt en ‘n anti-klimaks. Wat ‘n feestelike dag in 2020 moes wees, met Santa en Cobus wat van die Kaap af kom, almal wat opdress, ‘n waardige geleentheid met togas en applous, is afgradeer na ‘n baie flou virtuele aanbieding met goor musiek en name wat alfabeties oor ‘n skerm rol.

Maar dit bly ‘n Groot Dag. Sussie en swaerie het vroeg-oggend al die link gesoek om in die Kaap te kyk. Die program is afgelaai, Alta se naam gesoek en die kort biografie en opsomming van haar verhandeling gretig gelees. Pappa en Mamma het in Welkom gekyk. Ek het ‘ma-tuurlik’ bietjie gehuil, hoe dan anders? In Bloemfontein was kleinsus opgetof in haar rooi toga en pofhoed … vir ‘n selfie saam met die rekenaar.

‘n Hogwarts-graad sou dalk met meer verbeelding toegeken word …


Hierdie kind het op skool gekyk hoe haar Santa-sus ure voor haar boeke deurbring, en dit in ag geneem toe sy vakke kies: “Nee, ek gaan nie so baie huiswerk doen nie!” Daar was vir haar te veel aspekte van skoollewe wat tyd moes kry! En daardie skooljare is ten volle geniet en propvol met prestasies op baie gebiede. Tog, toe sy eers op Universiteit kom en haar passie ontdek, was daar baie keer te min ure vir die boeke! Maar sy het dit gedoen, partykeer selfs teen die “odds” vasgebyt, deurgedruk en is nou amptelik Dr. Alta Grobbelaar.

Ons het dit gemis om saam daar te wees, saam hande te klap, foto’s te neem. Ons het selfs die warmkry en die lang sit in die Callie gemis, die toesprake en amper ritualistiese seremonies, die lang kyk na die ander studente, en uiteindelik: “Daar’s sy nou!”

… maar hierdie graad is nie met “magic” behaal nie!


Tog was ons op ‘n manier saam. Ons besef dat Corona-tyd soos oorlogtyd is en dat dinge nie net normaal kon aangaan nie. Ons gesin is almal gesond en gelukkig. Ons is dankbaar en besef ons is geseënd. Net vir vandag sal ons maar maak asof daar nie ‘n virus is nie, asof hierdie maar is soos almal graadkry.

Tech savvy Santa in die Kaap het ‘n video gemaak met die perfekte agtergrondmusiek terwyl ons moedig die trots-trane gesluk het!


Ons is hartbreek-trots op jou, Doktor Alta!

Categories
Die Lewe

Wie sal oorleef?

Daar is ‘n idioom wat iets te sê het oor twee honde wat oor ‘n been baklei, en die derde hond wat dan daarmee wegkom. In my ondervinding van honde is dit selde akkuraat – eerder dat die sterkste hond die been sal kry. Die kanse dat die derde hond maar net sal saambaklei is baie beter, en as dié derde hond dan die sterkste is, ja – dán sal hy of sy die been kry. Daar is ook ‘n kans dat al die honde mekaar morsdood sal baklei, en niemand op die ou einde die been kry nie …

Kom ons bly ‘n bietjie by die been-metafoor: as ek so rondom my kyk en lees, sal die derde (en waarskynlik ook ‘n vierde en vyfde) hond sommer in die geveg inspring sonder om te weet oor watter soort been dit gaan, of inderdaad of dit enigsins oor ‘n been gaan. Te oordeel aan die hedendaagse debatte, of eintlik meer die deelnemers daaraan, sal elke kat, kraai of haas wat verbygaan, ook sommer inspring en ‘n paar happe en gromme in die geveg belê! As die haas dan nou die geveg wen, die been kry en besef dat hy nie eintlik weet wat om daarmee te doen nie … wel, dan vertel hy sommer wyd en syd dat deesdae se slaaikoppe hulleself kwaadwillig as bene vermom, waarskynlik omdat hulle ‘n fyn-uitgewerkte plan het om van alle hase ontslae te raak! As die haas ‘n tand of twee verloor omdat hy sonder om te dink of ondersoek in te stel aan die been gehap het, sal dit nie sy skuld wees nie – nee, dit sal beslis die skuld wees van die honde wat oorspronklik die geveg begin het, die kat wat tydens die geveg te hard gemiaau het, die mens wat die been weggegooi het, die slaaikoppe wat die wêreld wil oorneem of die dier wie se been dit oorspronklik was. Nóóit sy eie skuld nie.

Clipart-library.com

Jy kry die boodskap, né?

Charles Darwin het jare gelede uitgewerk dat elke organisme nie sommer net kan oorleef nie – om dit te doen, moet hy beter as die ander aanpas en verander om die beste uit sy omgewing te haal. Sy teorie dat alle mense afstam van ‘n gemeenskaplike voorsaat, is nog steeds die onderwerp van baie vurige argumente. En al het baie mense en organisasies hom tot in die diepste afgronde verdoem, het Australië darem ‘n stad na hom vernoem!

Ek is nie genoeg van ‘n wetenskaplike om ‘n behoorlike opinie oor die teorie van evolusie of natuurlike seleksie, of die oorlewing van die sterkste te gee nie – my verbeelding gaan meng mos gedurig in met die wetenskaplike feite – ek weet wel dat ás daar so ‘n gemeenskaplike voorsaat was, hy (of sy) waarskynlik sy kop in skaamte sou laat sak, of dalk onbedaarlik aan’t lag gaan, oor die mannewales wat ons deesdae uithaal. Dit sou, te oordeel aan die toestand van ons planeet, gewis beter gewees het as ons maar liewer in die boomtoppe gebly het. As ons luister en lees wat die hoogs-ontwikkelde spesie van ons sê en skryf, was die ontwikkeling van taal ‘n tree agteruit en nie vooruitgang nie, né? (Sou ons Engelse familielede dit dalk “survival of the loudest” noem?)

Ek wonder maar net – sou dit dalk makliker wees om in ‘n grot te bly (al is jy aan jou hare soontoe gesleep) en jou afstammelinge daar binne te beveilig teen die elemente deur ‘n vuur voor die ingang te maak, as om nie net oor kernwapens, klimaatsverandering en beurtkrag wakker te lê nie, maar ook nog te moet baklei teen oningeligte, halfgebakte en doodeenvoudig onnosel uitsprake waarmee jy uit die kuberruim gebombardeer word? Dit voel vir my minder gekompliseerd om te besluit tussen neute en bessies vir ete, as tussen die effekte van geneties-gemanipuleerde groente, bestraalde melk of vleis wat met onbekende middels ingespuit is. Dit sou net makliker en vinniger wees om te kies – skreeu ek vir my buurvrou, stuur ek ‘n rooksein, of gooi ek ‘n klip in haar grot in om haar aandag te trek? Deesdae moet ek my bekommer oor die dodelike strale wat my brein binnedring as ek haar bel en die bose magte wat my dophou as ek vir haar ‘n boodskap stuur!

Ek dink ek wil die eerste hond wees. Dan gryp ek daardie been, hardloop na my grot toe, en vreet hom alleen op terwyl ek met onaardse gromme alle moontlike mededingers ontmoedig! Solank daar nou net nie ‘n mikroskyfie ingeplant is nie …

Categories
Die Lewe

Kies die beste opsie …

Ons onthou mos almal daardie vragies in toetse en eksamens – monkey puzzles het ons dit ewe minagtend genoem – waar jy die beste antwoord moet kies uit ‘n paar opsies. Saam met die jare het die besef gekom dat daardie vragies eintlik baie moeiliker was as wat dit op die oog af lyk. Partykeer is dit beslis makliker om net die antwoord uit jou geheue op te diep (of te raai, in ‘n noodgeval!) as om te kies uit ‘n klomp antwoorde wat almal ewe reg, of ewe verkeerd lyk. Boonop het party van daardie vragies nog ‘n angel in die stert ook gehad, en ‘n opsie bygevoeg wat sê “Al bogenoemde”, of “Geen van bogenoemde” – net plein wreed!

Tog – die maak van keuses is eintlik ‘n luukse, maar soos die meeste luukses kom dit teen ‘n prys. As skooljuffrou en as mamma het ek baie vir die kinders gesê dat dit een van die nadele van grootword is: jy het meer opsies, maar jy moet sélf verantwoordelikheid neem vir jou keuses!

My sus het die volgende prentjie vir my gestuur met die boodskap dat dit my dalk sal inspireer om iets te skryf. Ek hoop nie dit was die heks-konteks van die prentjie wat haar aan my laat dink het nie, maar as dit was, sien ek dit steeds as ‘n kompliment. Ek kies om ‘n goeie, gawe heks te wees. Hopelik sal die kinders en studente waarmee ek gewerk het, ook so dink. Ek is beslis ‘n mengsel van ‘n heks en ‘n hippie, en ai, ek wéns, ek wéns my besem kon vlieg!

Dankie, Bren!

Toe ons van die platteland af na ‘n groter plek getrek het, was dit skielik vir my baie lekker om soveel keuses te hê as ek inkopies doen. Dit het net vir ‘n rukkie lekker gebly – deesdae is dit amper te erg om al daardie besluite te moet neem en nog die beursie ook in ag te neem: los tamaties of ‘n pakkie? Margarien met 50%, 40%, 25% vet, geen versadigde vet, of sommer botter, propvol vet? Skottelgoedseep wat soos suurlemoen, pomelo of bessies ruik? Melk in ‘n sakkie, ‘n boksie of ‘n bottel? Vloeibare of poeierseep vir wasgoed? Kla ek nou met ‘n witbrood onder die arm – maar is daardie brood glutenvry, volkoring, lae GI, gesny of nie?

Inkopie-besluite is darem nie so erg nie – die besluit wat jy daar tussen die rakke neem, gaan behalwe vir ‘n plastieksmaak in jou mond, te min of te veel skuim in die wasbak of ‘n olielagie in jou koffiebeker darem nie ‘n langtermyn-invloed op jou lewe hê nie. Party besluite het wel ‘n groter en meer blywende invloed. Dink maar aan besluite wat jy geneem het en waaroor jy vandag baie dankbaar, of dalk baie spyt is! Ek kan aan baie sulke besluite dink.

Ek bly tog by my stelling dat keuses ‘n luukse is. Ek is so bly dat ek kan kies wie en wat ek in my kop toelaat. Die vet weet, daar is darem baie mense waarvan ek lees en hoor, of by wie ek verbygaan, en dan net met verligting kan dink: “Dankie tog ek hoef nie met jóú interaksie te hê nie!” Ek gaan nie name noem nie, maar ek sluit politici, kunstenaars, mense in die supermark-ry en karakters in die storie van die lewe in. Ek moet erken, dit verg baiekeer nogal ‘n stywe dosis selfbeheer om daardie interaksie te vermy, en dit is ‘n stryd wat ek daagliks stry en nog te dikwels verloor.

Ek besef deesdae wat ‘n groot voorreg dit is om te mag kies hoe ek my tyd deurbring. Wel, die meeste daarvan darem. Dit is inderdaad ‘n ongekende luukse om nie klokke, roosters en skedules te hê wat my bewegings dikteer nie. Ek geniet dit soveel meer om die voëltjies in my tuin dop te hou en hulle te probeer identifiseer deur na hulle vere, snawels en bene te kyk, as om met tieners te lawaai omdat hulle skoolbroeke te styf, rompe te kort, oorbelle te groot, lippe te pienk of hare te lank is!

Die eenvoudige keuse tussen “ja” en “nee” is moeiliker as wat dit klink, né? Ons het mos almal al die verstomming in iemand se oë gesien as jy ‘n versoek, of selfs ‘n uitnodiging, weier. Erger nog – in die werksituasie is ‘n opdrag gereeld as ‘n versoek opgedis, op só ‘n manier dat mens nie kon weier nie! So saam met die senioriteit kry ons nou ook die luukse om te kan “nee” sê sonder om verskonings te verskaf. Ek kan sê ek is te besig, sonder om te jok – as ek dinge doen waarvan ek hou, selfs al is dit iets soos lees, musiek luister, TV kyk, net sit met voëltjiesang in my ore en wierook in my neus, dan ís ek mos besig!

Ongelukkig is ons nie altyd so gelukkig om te kan kies nie – as mens kon kies watter hartseer, kwale en siektes oor jou pad kom, sou die lewe heelwat makliker gewees het. Ons het ook nie beheer oor die keuses wat ander uitoefen nie, en hulle keuses beïnvloed dikwels ook ons lewens. Wat ons wél kan kies, is ons reaksies op, en ons houdings oor hierdie dinge wat ons lewenspaadjies kruis en ons soms onderstebo hardloop. So … dankie dat jy gekies het om tot hier te lees, en kom ons kies van nou af elke keer nie net die BESTE opsie nie, maar beslis ook die POSITIEFSTE een!

Categories
Humor

Kom ons hou prysuitdeling

Ek lees dat die Black Lives Matter-beweging in die VSA vir die Nobel-vredesprys benoem is. Donald Trump ook. Ek wil my glad nie uitlaat oor die meriete van hierdie benoemings nie. Wat my wel opgeval het, is die kontras – dit het jou seker ook getref toe ek BLM en Donald Trump hierbo so amper in een asem genoem het! Die prys is al 101 keer aan 135 mense of organisasies toegeken.

Interessant genoeg is die prys van 1914 tot 1918 nie toegeken nie, en ook nie van 1939 tot 1943 nie. In 1944 is dit aan die Internasionale Rooikruis toegeken. Heel gepas. As die hele wêreld fokus daarop om mekaar uit te moor, verdien niemand ‘n vredesprys nie. Die Rooikruis het die prys in 1963 weer gewen.

Ek wou nie eintlik oor die geskiedenis van die Nobelprys skryf nie. Die ironie van sommige van die benoemings, veral die BLM-Trump kombinasie, het my aan die dink gesit, en my laat besluit dat ek sommer self ‘n paar pryse wil uitdeel. Al my wenners is suiwer op grond van my persoonlike oortuigings gekies – party met my tong lekker stewig in my kies! Die pryse word in alfabetiese volgorde gelys. Ek wil tog nou nie hê iemand moet aanstoot neem omdat hy/sy voor of na iemand anders genoem word nie:

*Aanhoudende, herhalende en irriterende TV-advertensies: Outsurance

*Absolute onbeholpenheid en nutteloosheid: Nkosinjani Speelman (Die burgemeester van my woonplek – ek glo hy kan hierdie prys deel met baie van sy eweknieë in ander dorpe en stede)

*Arrogansie en oneerlikheid, swak leierskap en ‘n gebrek aan morele waardes: Jacob Zuma

*Buigsaamheid, aanpasbaarheid en taaiheid: Elke eienaar van ‘n klein besigheid wat weier om moed op te gee

*Dapperheid en onselfsugtigheid: Alle dokters, verpleegsters en ander gesondheidswerkers

*Dubbele standaarde: Die meerderheid strukture oor die hele spektrum van georganiseerde godsdiens (Die gevaar bestaan dat daar ‘n geweldige geveg gaan ontstaan oor die verdeling van hierdie prys, want elkeen hier dink mos hy/sy/hulle het alleenreg op alles!)

*Eindelose vernuwende denke en aanpassing: Elke onderwyser in alle fases van onderwys

*Geduld en deursettingsvermoë in die aangesig van meedoënlose teenstand en kritiek: Cyril Ramaphosa

*Grenslose geduld en takt: Regter Raymond Zondo (Ek wou hierdie prys aan my man toeken, maar ek wil nie van Nepotisme beskuldig word nie!)

*Ondeurdagte uitsprake sonder enige logiese gronde: Die Facebook- en ander sosiale media-brigade (Ek weet nie hoe gaan ons hierdie prys verdeel nie, maar toemaar … hulle sal nie agterkom nie!)

*Onnoselheid: Die spul wat na amper ‘n jaar nog steeds nie verstaan dat ‘n masker oor jou mond én neus moet wees nie. (Regtig – dit neem minder tyd om ‘n kleuter te “potty train”!)

*Onverskrokkenheid en eerlikheid, basies al die teenoorgesteldes van die prys wat aan Jacob Zuma toegeken is: Thuli Madonsela

*Relevante satire en humorsin in reklame: Nando’s

*Volgehoue pogings om teen alles en almal te wees, en soveel moontlik sinlose uitsprake te maak terwyl alle logika uitgedaag word: Julius Malema

En dan, laastens, ‘n prys wat ek só graag persoonlik sou wou oorhandig, net omdat ek regtigwaar geëerd sou wees om dié man se hand te skud. Ek sukkel om op te som waarvoor ek die prys sal toeken, maar dit is iets soos onbaatsugtige en onbevooroordeelde hulpverlening aan ALMAL wat in die nood is, wêreldwyd en sonder enige voorbehoud: Imtiaz Suleiman van Gift of the Givers.

Categories
Die Lewe

Nog voëltjie-lesse

My vorige skryfsel, waarin ek genoem het dat daar baie idiome is wat met voëls te make het, het my laat besef hoe baie voëls bydra tot ons daaglikse spreektaal, en ook hoeveel ons by die veervolkies kan leer.

Die negatiewe siele onder ons hou mos graag alles met ‘n valkoog dop, met die hoop dat daar tog net ‘n sweempie slegte nuus sal wees waarin hulle kan rol. (En as daar nie is nie, skep hulle sommer bietjie fopnuus en versprei dit met verstommende toegewydheid, bygestaan deur diegene wat eindelose plesier daaruit put om bangmaakstories te vertel!) Daar is seker ‘n rede hoekom die Engelse taal praat van “bird-brained” as iemand nie kan of wil dink nie … alhoewel ek dink dit nogal ‘n belediging is vir die voëls. Meeste van hulle is nogal slim.

Verlede jaar het ‘n uil-paar drie kuikens in my buurvrou se skoorsteen uitgebroei en ons het eindelose plesier gehad van die kleintjies wat eers lomp op die dak rondgestrompel het, en toe later oral rond begin vlieg het. Hierdie jaar is hier heelwat uile en ons hoor hulle amper elke aand roep. Ons sien hulle ook gereeld teen skemer op hulle uitkykposte, maar waar hulle hierdie jaar gebroei het, is ‘n goed-bewaarde geheim. Vanoggend sit ‘n uil in die einste skoorsteen se opening wat na my erf toe wys, vir my en manlief en kyk terwyl ons vroeg-oggend die rose bekyk. Ek wonder toe – as uile nou sosiale media gehad het, sou ons nie nodig gehad het om te wonder nie, né? Ons sou met woorde en foto’s ingelig gewees het oor waar en hoeveel kuikens daar hierdie jaar was, hoekom hulle nie weer in die skoorsteen gebroei het nie, en ook wie die nuwe intrekker is! Dan giggel ek weer oor die mense wat so gretig is om inligting oor elke ete, nuwe aankoop en amper elke beweging te deel, maar hulle kwel (en my irriteer) oor toepassings wat toestemming wil hê om jou besonderhede te gebruik! As jy geheime wil hê, sê my uil-buurman, moet dit nie deel nie – nêrens nie!

Foto: Janaline

Wanneer ek soggens en laatmiddag vir die tuinvoëltjies saadjies op die pophuis se dak gooi, kan ek my verkyk aan hulle maniere. Die vinkies en mossies is gewoonlik eerste daar. Die ringnekkies sit en wag geduldig vir ‘n beurt. Namate die partytjie vorder, kuier almal heerlik saam, en gesels luidrugtig, elkeen in sy eie taal of op sy eie wysie. Sou dit nie dalk tot die mensdom se voordeel gestrek het as ons kon leer om so saam-saam te verkeer en dit wat beskikbaar is met mekaar te deel nie?

Daar is natuurlik altyd ‘n paar boelies, net soos in die menswêreld, maar die kleintjies laat hulle gewoonlik nie heeltemal afskrik nie – hulle gaan sit net op ‘n afstand en skel en gebruik gou-gou weer hulle kans om iets te ete te kry. Moet ons nie ook maar soos hulle, nie te gou wees om die aftog te blaas in die aangesig van boelies nie? Ek dink in baie gevalle wen die boelies in die menswêreld nie omdat hulle so sterk is nie, maar omdat hulle slagoffers te maklik stilbly en liewer iewers gaan sit en selfbejammerend kerm, eerder as om te raas en aan te hou probeer.

Nou ja, elke voël sing soos hy gebek is – ek verkies om op goeie dinge te fokus, al is dit soms maar moeilik. Ja, natuurlik raak ek angstig en bedruk, maar ek kies doelbewus om dit nie oral rond te verkondig nie. Ek sien die vreesaanjaende dinge raak, ek voel dit aan my lyf en in my hart en kop, maar ek hoef dit nie aan te dik en dan die wêreld in te stuur nie. Dit is nie volstruispolitiek nie, dit is my beskermingsmeganisme.

Categories
Die Lewe

Voëlkyk

Afrikaans, soos die meeste ander tale, het nogal baie idiome oor voëls. Nie al hierdie uitdrukkings is positief nie. Niemand wil seker graag ‘n aasvoël of ‘n kapokhaantjie genoem word nie. Aan die ander kant, ek beskou “mossie maar man” nogal as ‘n kompliment, want ek het nog nooit geglo dat fisiese afmetings belangriker is as innerlike krag nie.

Vir ‘n gewone voorstedelike tuin in ‘n stad, ver van enige natuurlike woude of bosse, is ek baie bevoorreg. Ek kry baie plesier uit die mossies wat so vrolik gesels, die raserige rooi- en geelvinke, die skamerige rooikopvinkies wat gewoonlik bietjie laat opdaag, maar dan ewe geduldig wag vir ‘n beurt by die kossies. Die koringvoëltjies, wat ek eers met mossies verwar het, is maar ongeskik en jaag gereeld die ander weg. Die hoep-hoep steur hom nie aan die gepeupel nie – hy stap ewe deftig vroeg-oggend op die gras rond en vang sy eie brekfis, baie dankie. Die kuifkophoutkapper stel nie belang in die saadjies wat die klein voëltjies eet nie – maar hy sit graag op die telefoondraad en bekyk na hulle baldadigheid. So nou en dan laat hoor hy ‘n luidrugtige “krrrrrr…” – of dit aanmoediging of afkeuring is, weet net hy! Tiptol is eerste om te sing in die oggend, en laaste in die aand, maar hy hou homself baie skaars en ek het hom nog net een keer gesien.

Kuifkophoutkapper (Foto: Pinterest)

Ons het sysies en kraalogies in die suurlemoenboom – die ou kleinstetjies wat my eindeloos vermaak as ek deur die kombuisvenster na hulle mannewales kyk. Dan is daar natuurlik die pragtige ou ringnek-duifies en die ongeskikte hadedas. Baie mense is driftig oor die Indiese mynas wat indringers is, maar hier by ons is hulle darem nie te veel nie, en ek het nog nie gesien dat hulle geniepsig is met die ander nie. (Hoewel ek glo dat hulle seker maar kanse vat!) Die kwikstertjies stap sommer tot op die stoep, en dan is daar natuurlik die stoute Piet-my-vrou wat antwoord as ek fluit, maar hy moet nie dink ek weet nie dat hy sy eiers in die ander voëls se nessies lê nie!

Ek verstaan hoekom daar so baie idiome is wat mense met voëls vergelyk. Daar is baie ooreenkomste. As ek so deur my vriende-, familie- en kennisse-boek blaai, sien ek hulle almal. Die raseriges wat heerlik kuier saam met almal, die skames wat liewer van ‘n afstand af die partytjie geniet, die laatkommers, die goed- en sleg-gemanierdes, die boelies. Daar is ook dié wat liewer gehoor as gesien word, en ook soos die tiptol baie graag die ander se geluide namaak, maar self nie juis sigbaar is nie. Party kom hoogmoedig voor, maar dalk is hulle maar net versigtig of bang. Oral is die hadedas en mynas … raserig, ongeskik en morsig. En het ons nie al almal paaie gekruis met ‘n Piet-my-vrou wat so graag verantwoordelikhede in ‘n ander skoot gooi nie?

Dankie tog vir dié wat meer plesier as irritasie veroorsaak. En veral, dankie vir dié wat tot op die stoep kom, al weet hulle nie sonder twyfel wat die gevolg gaan wees nie! Partykeer moet ons kanse vat, vertrou, hoop vir die beste …

Ek herken myself in baie van hulle.

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Moenie my borrel bars nie!

Ek dink nie ek hou baie van die term “die nuwe normaal” nie – eintlik, as ek eerlik wil wees, gee dit my ‘n hartlike kramp. Want normaal is vir my net normaal, nie nuut of oud nie. Maar ek is bereid om toe te gee, en ek het ook al in die verlede daaroor geskryf, dat ons moet oop wees vir nuwe dinge. Dus, eintlik weet ek nie regtig wat ek dink van die “nuwe normaal” nie, behalwe dat dit een van die nuwe gonswoorde is wat so saam met die Corona-virus in ons woordeskat ingesypel het.

Daar is ‘n hele paar sulke woorde wat voorheen nie bestaan het nie, of wat nuwe betekenisse aangeneem het so saam met die pandemie. Sosiale afstand, saniteer, infeksiekoers, grendeltyd, self-isolasie, kwarantyn, bioborrel … daar is baie – en ekskuus, maar verreweg die meeste het vir my ‘n negatiewe konnotasie. Behalwe sosiale afstand – daarvan hou ek, en daarop het ek nog altyd aangedring.

Lank voordat daar kruisies en strepies op supermark-vloere geplak is, het ek nooit naby aan die persoon voor my in die ry gaan staan nie. En ek het al vir baie jare die kuns bemeester om die persoon agter my met net ‘n “vriendelik, dog ferm” kyk te laat terugskuif sodat hy of sy nie in my nek blaas nie. Ek klim ook nie in ‘n oorvol hysbak nie, lankal nie!

Honderde kinders wat in my klasse was, kan getuig van die “bubble” rondom my tafel – jy mag nie daardie spasietjie betree nie, tensy jy ingenooi word. En alles op my tafel is daarby ingesluit – jy vat NIKS daar nie, selfs al is dit joune. Jy mag vra, ja – en as dit joune is, sal jy dit terugkry. As almal se boeke uitgedeel word, maar joune lê op die tafel, wil Juffrou vir jou iets sê … en as Juffrou dit in haar kop kry dat jy nodig het om met haar te praat, kan jy maar weet, jou boek (of iets anders) sal wel op die tafel beland! Ek weet daar is mense wat oor dié borrel-beginsel frons, maar vir ‘n baie “hands-on” juffrou soos ek, was ‘n klein ruimtetjie van my eie baie belangrik. Ek het bitter selde meer as 10% van my skooldag agter daardie tafel deurgebring, en dit was ‘n maklike manier om ‘n kind sover te kry om met my te móét praat.

Dit is eintlik onverstaanbaar dat ek, wat as een van sewe kinders in ‘n drieslaapkamer-huis grootgeword het, so ‘n ding het oor my persoonlike ruimte. Of dalk, waarskynlik, is dit juis as gevolg daarvan. Moenie verkeerd verstaan nie: ek het my grootword-jare so ineengevleg met my klomp sussies geniet! Ek het nooit ‘n behoefte gehad aan my eie kamer nie, nooit omgegee om ‘n klerekas (en selfs klere) te deel nie, dit geniet om so styf tussen my susse op die rooi kar se agtersitplek ingeryg te sit. So, die borrel-ding het seker maar saam met die grootword gekom. Al my naby-mense (en diere!) weet dat ek glad nie huiwer om naby aan hulle te wees en drukke en selfs soentjies uit te deel nie.

Foto: Steemit

Ek lees op ‘n slim webblad dat ‘n bioborrel ‘n biologies veilige gebied is, wat van die buitewêreld afgesluit is en waarin slegs ‘n beperkte aantal mense toegelaat word. Dus, al is dit deel van die “nuwe normaal” betreffende woordeskat en gebruikstaal, is dit nie vir my ‘n nuwe konsep nie. Ek het nou al vir baie jare só iets rondom my. Nou wel nie totaal afgesluit van die buitewêreld nie, maar beslis baie eksklusief ten opsigte van wie daarbinne toegelaat word.

En nou laat dink dit my – die wêreld darem net ‘n lekkerder plek wees as ons elkeen só ‘n borrel in ons denkwêreld kon skep: een wat ons self maak, en wat niemand anders kan bars nie. Hoeveel rustiger sou jy slaap as jy kon kies watter gedagtes in jou breinborrel mag wees? Hoeveel meer produktief sou jy wees? Minder bekommerd oor dinge wat waarskynlik nie gaan gebeur nie, en wat jy in elk geval nie kan verander nie? As alle bangmaak-fopnuus uitgesluit kon word, alle skinderbekke voor die spreekwoordelike hek moes omdraai, doemprofete nie oor die drumpel kon kom nie, kwetsende op- en aanmerkings ‘n U-draai moes maak voordat hulle gehoor kon word; as goor herinneringe saam met daardie ongebruikte adresse en telefoonnommers (en soms daardie rede hoekom jy eintlik winkel of yskas toe is!) in die vergeet-boksie kon beland … ai, dis mos nou ‘n droomborrel!

Ek gaan vandag nog aan myne begin werk.

Categories
Die Lewe

Draai net jou kop!

Ons ry met die blommetjies-bus. Heerlik! Geen spanning oor bestuur nie, luukse wegsak-sitplekke, lugverkoeling, ‘n handige gaatjie waar ek my selfoon gelaai kan hou, genoeg beenspasie, selfs ‘n toilet net soos op ‘n vliegtuig … dit kan nie beter nie.

Wanneer ons stilhou, is dit asem-wegslaan mooi, en propvol vars nuwe kennis. Die mooiste blomme, met die lekkerste lekkersê-name: weeskindertjies, blouklokkies, fluweeltjies en spogfluweeltjies, klipbobbejaantjies, jonkmansknoop, lepelblommetjies, rukkeperdjies, varkiesknol, bokkeveldbontrokkies, pietsnotjies … En ek het altyd gedink dit is maar net daisies!

Dis belangrik om nie die detail en verskeidenheid mis te kyk nie!

Selfs wanneer die bus ry, hou die lekker nie op nie. Marné, ons gids, vertel die geskiedenis van die omgewing, die name van die berge, wys rotsformasies uit, deel feite oor die Sishen-Saldanha spoorlyn wat kort-kort ons pad kruis, en raak kinderlik opgewonde oor die plate blomme waarby ons verbygaan. Een laatmiddag, op pad terug na ons basis in Vanrynsdorp, sê sy ons moet terugkyk sodat die blomme vir ons kan kyk. Dit roer iets in my binneste: kyk om, sodat die blomme vir jou kan kyk.

As ek vorentoe kyk, sien ek ‘n valerige Karoo-landskap, baie bekend vir ‘n Vrystater wat redelik gereeld die Karoo oorsteek. Regtig niks besonders nie (hoewel die Karoo tog vir my mooi is – die oopheid en grootheid, die altyd-daar horison, die blou lug en wit wolke bekoor my op ‘n vreemde manier.) Maar as ek net so effens uit my gemaklike sitplek wikkel en my kop so bietjie draai om terug te kyk, dan gebeur die wonder.

Iewers naby Garies kyk die dubbel-bittergousblomme vir ons …

Die hele landskap is oortrek met die mooiste kleure, behoorlik ‘n opsomming van alles wat ons daardie dag gesien het: wit, geel, oranje, pers, pienk, selfs blou en rooi! Deur die loop van die dag het die busbestuurder doelbewus die roetes só gekies sodat ons sonder moeite die beste kante van die blomme-rykdom kon sien, maar iewers het daar ‘n punt gekom waar ons moes terugdraai huis toe.

Daardie punt breek mos ook in die lewe aan – die plek waar jy nie meer verder vorentoe kan of wil nie. Dan draai jy maar om, en skielik lyk die vooruitsig maar vaal en onopvallend. Jy het dit tog alles al gesien, en alhoewel dit wel ‘n sekere bekoring inhou, is dit nou nie juis iets om “Wow!” oor te sê nie.

Doen jouself ‘n guns en kyk terug. Doen bietjie hersiening van die beste oomblikke waardeur jy geleef, gesukkel of gejaag het. Party daarvan het jy dalk misgeloop omdat daar ander dinge was wat jou uitkyk versper het. Waarskynlik sal jy na jou asem snak as jy besef dat jy dwarsdeur daardie “wow!”-oomblikke is sonder om regtig te besef hoe besonders dit eintlik was. Lig net jou boude, draai jou kop, en gee die blomme kans om vir jóú te kyk.

Dan, met permissie, gaan jy bly wees dat die Namakwalanders my geleer het wat die Afrikaans vir “wow!” is, en jy sal dit dalk saggies, met ontsag en dankbaarheid, in verwondering saam met my fluister: “Bliksem!”

Né?
Categories
Die Lewe Positiwiteit

Blessings … klein en groot

Dit is vandag presies 3 jaar gelede dat my “pelgrimstog” in Thailand tot ‘n einde gekom het. Daardie maande op die randjie van die Thai-feetjiebos het my lewe en manier van dink onherroeplik verander. Al het ek gegaan om kinders te gaan leer Engels praat, het ek ongetwyfeld baie meer by die mense van Thailand geleer as wat ek hulle kon leer. Nie van Engels nie, maar van ander, belangriker dinge.

Ek het ook amper elke dag dinge ondervind waarvan ek dikwels baie later eers die waarde besef het. Een daarvan was op die begindag van “Buddhist Lent” op die tempeltrappies van die klein dorpie Akatamnuai.

Omdat hierdie tyd saamval met die moesonreënseisoen, word dit ook die “Rain Retreat” genoem. Tydens dié tyd, wat ‘n volle drie maan-maande duur, bring die monnike en hulle leerlinge amper al hulle tyd binne-in die tempels en kloosters deur. Hulle mediteer en bestudeer hulle geskrifte. Buitekant gaan die lewe normaal aan, maar mense gee ook gewoonlik iets prys tydens hierdie tyd – hulle sal byvoorbeeld ophou vleis eet, ophou rook of meer aalmoese gee. Die begin van Lent word gekenmerk deur groot byeenkomste waar mense letterlik bakkievragte vol nie-bederfbare kos bring om die monnike deur die drie maande te help oorleef. Daarna gaan almal tempel toe vir ‘n seremonie.

Dit was my vaste voorneme om deel te wees van soveel moontlik Thai-kultuur as moontlik. Ek het dus ook my boksies melk en pakkies rys bygedra en is daarna saam met die hele skool tempel toe, reg oorkant die skool soos in die meeste dorpies. Ons moes almal wit aantrek en het elkeen ‘n klein bossie blomme saamgevat, mooi vasgebind saam met ‘n kersie en ‘n paar wierookstokkies. By die tempel moes ons met brandende kersies 3 keer anti-kloksgewys rondom die gebou loop – in stilte, terwyl ons ons gedagtes doelbewus besig hou met al die positiewe dinge wat die afgelope jaar gebeur het. Daarna, 3 keer kloksgewys, terwyl ons fokus op al die positiewe dinge wat ons onsself en ander toewens vir die volgende jaar. Onthou, dit alles gebeur terwyl die geur van blomme en wierook ons omgewe. Aan die einde van die stappery sit elkeen sy bossie blomme en wierook aan die voet van ‘n boom of plant neer as ‘n tipe offer – onthou, volgens hulle is die godheid teenwoordig in elke deeltjie van die natuur en in ons gedagtes.

Die feit dat my pragtige Santa-kind by my gekuier het, het alles nog meer spesiaal gemaak.

Die puriste moet my nou maar kruisig en woorde soos “afgodery” of “hippie” mompel, maar ek dink, of nee ek wéét, dit is een van die mooiste rituele wat ek nog ooit bygewoon het. Niemand het gepreek nie – my eie gedagtes moes my leer dat ek baie het om voor dankbaar te wees in my verlede en baie om voor te hoop in my toekoms: mits ek op die positiewe kan fokus. Dit was vir my hartbrekend spesiaal om dit te kon deel met honderde mense wie se taal ek nie kon praat nie, maar wat my sorgsaam en geduldig deur elke stap van die spesiale feesviering gelei het, en my nooit een keer in al die maande uitgesluit laat voel het omdat ek uit ‘n ander kultuur kom nie.

Op die trappies van die tempel, net voordat ons begin stap, hoor ek skielik uitroepe en my een kollega sê met groot dringendheid in sy stem: “Don’t move! Freeze!” My eerste gedagte is onmiddellik dat daar seker ‘n slang in die blombedding langs my is. (Daar was ongeskik baie slange daar tussen die ryslande en oerwoud, en die feit dat niemand ooit een doodgemaak het, het my nie juis gerusgestel nie.) Yskoud geskrik, vries ek natuurlik sonder moeite. My bene is in elk geval te lam om te beweeg. Tog, die mense se gesigsuitdrukkings strook nie met iets vreesaanjaend nie. Inteendeel, almal kom versigtig, amper eerbiedig nader, baie van hulle glimlaggend en met hulle selfoonkameras gereed.

Toe sien ek dit: ‘n pragtige skoenlapper het op my skouer kom sit. Uit al die honderde toegewyde Boedhiste, kies hy ‘n westerling! Die rede vir die opgewondenheid sluit baie nou aan by die denkwyse waarvan ek gepraat het – dat die hele natuur en elke mens goddelik is. My kollegas en leerlinge het opgewonde beduie dat ek “very specially blessed” is. En ek het dit besef. Al was my eerste gedagte dat my grootse slang-vrees waar geword het, was dit inderdaad ‘n mooi en spesiale seëning.

Hoe dikwels gebeur dit? Dit wat ons verlam van vrees, gebeur nie en ons word mateloos, amper ongemerk, deur klein dingetjies gebless. Dankie, Thailand, dat ek kon leer dat ek partykeer moet “freeze” en fokus op die positiewe, en dat klein persentjies dan onverstaanbaar, onverwags en onverdiend op my skouer kom sit.

Categories
Motivering

Opdateer en oorbegin

Gisteraand toe ek my rekenaar wil afskakel, sê hy: “Aikona! Ek gaan nié nou afskakel nie.” ‘n Groepie uitbundige wit kolletjies doen ‘n nimmereindigende dansie in die middel van die skerm en lig my in dat hy nou besig is om te update, dat hy ‘n hele rukkie daarmee sal besig wees, dat hy in die proses ‘n paar keer gaan restart en waarsku my ferm om nie die rekenaar af te skakel nie.

Kyk, ek laat my nie sommer intimideer nie, maar goed dan – as dit die opdrag is, stry ek nie. Ek kom nie naby die sleutelbord om af te skakel nie en gaan maak maar ewe gehoorsaam reg vir slaaptyd. Toe ek bietjie later gaan loer wat aangaan, word ek darem ingelig dat hy nou 24% klaar is met sy prosedure.

Vanoggend begin ek werk en kom na ‘n kort rukkie agter dat dinge subtiel verskil. O ja, onthou ek. Dis natuurlik nou die resultaat van gister se nagtelike Update and Restart! Maar alles werk baie goed, en ‘n hele paar dinge werk beter – meer vaartbelyn en sommer in die algemeen slimmer.

Nie ‘n slegte idee nie, dink ek. Sou dit nie gaaf wees as my brein en binnegoed ook so oornag kon update en restart nie? Die ou spinnerakke wat in al die hoekies vassit, kan gerus maar ‘n slag verdwyn. My ou geykte maniere van dink en doen … al is ek nou al so gewoond daaraan (juis omdat ek so gewoond is daaraan!) maar ek is seker daar is beter maniere om dieselfde dinge te dink en te doen.

En die hele restart-idee … ek het ook al in die verlede agtergekom dat dit nogal ‘n magiese proses is. As ek vasbrand en die tegnologie my totaal onderkry en die vervlakste rekenaar net nie wil luister wat ek sê nie, het restart al ‘n paar keer my probleem opgelos. Ek verstaan nie hoekom nie, maar dit werk. Begin net oor. Sit alles af. Trek sommer die muurprop uit. En begin van voor af. Dan is alles beter.

Ek gaan dit ‘n nuwe gewoonte maak om kort-kort die rekenaar se resep te volg. Dateer op. Kom net bietjie by – alles wat nuut is, is nie boos en verkeerd nie, inteendeel: party nuwe goeters is regtig oulik. Dink bietjie nuut. Alles waarmee ek grootgeword het, is beslis nie goed nie, en ‘n groot deel daarvan was in elk geval blatante nonsens. Ek het al hóéveel keer gelê en eet, en ek het nog g’n horings gekry nie, om ‘n voorbeeld te noem. Daar is ook meer belangrike voorbeelde, maar ek politiek en godsdiens mos nié hier nie!

En ja, die opdateerdery is sekerlik ‘n skok op ‘n ouerige sisteem soos myne – vandaar natuurlik die noodsaaklikheid van ‘n oorbegin daarna. So, dan sal ek dit ook doen. Elke kort-kort oorbegin. Vars wegspring. Dit klink vir my goed. Wees gewaarsku, soos my rekenaar ewe oorlams gesê het: This will take a while. Moenie aan my peuter terwyl dit besig is om te gebeur nie!

Foto: Lillian Csernica

Categories
Die Lewe

Moeilike mens

As iemand sê: “Ek wil nou nie moeilik wees nie …” dan weet ons mos – hier kom moeilikheid! Net soos ons dadelik regskuif vir ‘n sappige skinderstorie sodra iemand reken dat hy of sy “nou nie wil skinder nie.” Maar wat presies is dit om moeilik te wees?

Wat is ‘n moeilike mens nou eintlik? As daar dan nou iets soos ‘n moeilike mens is, moet daar mos ook ‘n maklike mens wees – wat is dit? As iemand as ‘n moeilike mens beskryf word, is dit ‘n kompliment of ‘n belediging?

In my ondervinding word die term “moeilike mens” dikwels gebruik as ‘n verskoning vir pleinweg ‘n mislike mens. Iemand wat sommer dwars en befoeterd is, en self nie in staat is om ‘n aanvaarbare verskoning daarvoor uit te dink nie, is baie lief daarvoor om hom- of haarself te beskryf as ‘n moeilike mens. As ek die term dan in reguit, eerlike taal moet probeer vertaal, sou ek dus uitkom by iets soos “vol strooi, sonder geldige rede iesegrimmig, taktloos en onbeskof”.

Maak geen fout nie, ek kry gereeld my eie moeilike oomblikke. Ek raak moeilik, bitter moeilik, oor sekere dinge. Skynheiligheid maak my onmoontlik moeilik. Mense wat hulleself die reg toe-eien om ander te oordeel en dan sommer luidkeels verkondig dat een of ander individu of groep hel toe sal gaan, so asof hulle sélf die sleutels van die hemel hou – ja, hulle maak my verby moeilik. Mens-monsters wat kinders, ou mense en diere verwaarloos … mense wat lieg, en dink die res van die mensdom is te dom om dit agter te kom … mense wat hulle monde uitspoel oor dinge waarvan hulle niks weet nie … mense wat hulle mag misbruik … pretensieuse mense … mense wat nie ekskuus kan sê nie … die lys is lank. Dit maak my moeilik – dan verloor ek my humeur, my selfbeheer, my maniere en blaas stoom af.

Ek erken ruiterlik dat hierdie stoom-afblasery nie ‘n goeie ding is nie. Dis nie bevorderlik vir ‘n beeld as ‘n waardige en voorbeeldige, of selfs net ‘n ordentlike vrou nie. Die woordeskat wat ek soms gebruik in die proses van stoom-afblaas, is nie wat my ouers my geleer het nie, dis nie wat ek my ouers of ander rolmodelle ooit hoor gebruik het nie, dis nie wat ek my kinders doelbewus geleer het nie (maar ons weet mos almal hoe maklik kinders die donkerder skakerings van taal aanleer …) en dis nié ‘n goeie voorbeeld nie. Maar dis ten minste eerlik! En dit hou net vir ‘n kort rukkie aan, dan is dit verby – dit verander darem nie die hele ekke in ‘n “moeilike mens” nie. Of so hoop ek!

Dis darem ook nie asof ek heeldag en aldag loop en stoom afblaas nie. Ek probeer om nie soos ‘n dronk soldaat met ‘n outomatiese geweer oral skote af te skiet en mense om my af te maai nie. Meestal probeer ek gaaf wees, ander help, die aarde oppas, lief wees vir amper almal (ek trek die streep by boelies en korrupte politici) en oopkop wees oor mense wat anders as ek dink, glo en leef.

So … die beste waarvoor ek dan seker kan probeer, is dat mense wat my ken, my nie as ‘n moeilike mens sal beskryf nie. Moeilik om te verstaan, ja, daarmee kan ek nog saamleef; selfs moeilik om van te hou. Maar nie sommer net ongekwalifiseerd moeilik nie. Dan liewer befoeterd, beneuk, kwaai, vol strooi, humeurig, plofbaar – maar verkieslik eerlik!

Dis mos maklik!

Categories
Die Lewe

Lewe voor die dood

Ek staan soms verstom oor hoe mense ure lank kan filosofeer oor die lewe ná die dood. Ek gaan beslis nie hier debatteer oor die bestaan al dan nie van daardie lewe nie. Waaroor ek wél iets te sê het, is die raaisel dat daar so baie mense is wat so slim is oor iets waarvoor daar geen empiriese bewyse is nie, terwyl hulle hiérdie lewe, die een waarin hulle nóú met albei voete staan, vermors!

Moenie my misverstaan oor hierdie vermorsing nie – hoe elke mens sy tyd deurbring, is ‘n kwessie van vrye keuse. Ekself is ‘n groot voorstander van my eie tyd mors, al probeer ek hard om nie ander mense se tyd te mors nie, en al raak ek magteloos moerig as ander mense my tyd mors. Ek beskou dit byvoorbeeld nie as tydmors om so nou en dan net heeltemal niks te doen nie: net te sit, toe te laat dat die son op my skyn, die gras my tone kielie en te luister na die voëltjies en windklokkies in my tuin.

Moet my asseblief nie verdoem nie (of as jy wil, moet jy maar)! Ek ontken nie die idee van die ewige lewe of enige ander soortgelyke idee nie. My punt vandag is dat ons meer aandag behoort te gee aan die lewe vóór die dood! Veral omdat ons nie weet hoe lank dit gaan wees nie, in teenstelling met die slimmes wat sê die volgende lewe gaan vir altyd aanhou. Hou op tyd mors, man! Doen iets wat vir jou lekker is, probeer iets nuuts, waag ‘n kans. Of wees goed vir iemand anders sonder om dit agterna aan die groot klok te hang. Dis jóú lewe – kwel jou minder oor hoe ander hulle s’n lewe, hou op om vir hulle te preek en wees liewer ‘n voorbeeld. Gebruik jou geleenthede, waardeer jou lekkertes. Maak iets lekkers, of koop iets lekkers, en eet dit sonder om skuldig te voel. Bederf iemand. Druk jou geliefdes, krap ‘n dier se magie. Vergewe iemand. Verander ‘n uitgediende standpunt. Erken ‘n fout. Bel iemand wat swaarkry of alleen is, of stuur ten minste ‘n stemboodskap – ‘n prentjie van ‘n reenboog, rosies en ‘n oulike beertjie doen nie dieselfde as om die stem van iemand vir wie jy lief is te hoor nie.

Foto: Central Bark

As 2020 ons iets geleer het, dan hoop ek dit is dat die lewe, hierdie lewe, die een vóór die dood, vlietend is, en kosbaar. Lééf dit.

Categories
nostalgie

Roomys-rykdom

Ek het grootgeword in die tyd van roomyskarretjies – drie- of vierwiel-fietse met ‘n vierkantige houer voorop. Die roomysverkoper het ‘n klokkie gelui en ons het dan straat toe gehardloop en hom voorgekeer. Ek onthou goed hoe my groter sussies my moes oplig sodat ek binne-in kon kyk na die koue lekkerte en dan my keuse kon maak. Die roomyse wat ons kon bekostig, het 3 of 5 sent gekos. Daar was ook so ‘n dubbele een, met twee stokkies, wat mens kon deel as jy dit versigtig in twee gedeel het met ‘n mes. Daar was sjokolade oor die boonste punt, maar dit was duur … ‘n hele 9 sent.

Toe ek groter was, het mens waentjies gekry wat sulke temerige deuntjies gespeel het, en draairoomyse verkoop het. Dit was te duur vir ons, maar gaandeweg het hulle die ander roomyswaentjies verdring totdat hulle klokkies nooit meer in die strate gehoor is nie. Daar was wel in my hoërskooljare ‘n paartjies wat by die bushalte gestaan het. Dit was in ‘n doodloopstraatjie agter die een hoërskool – al die busse het daar bymekaargekom met kinders wat hulle van al die skole af aangery het, en daar moes ons dan oorklim in die busse wat na die onderskeie woonbuurte toe gery het. Ek het nooit by hulle roomys gekoop nie, omdat ek altyd te bang was ek sal die bus verpas. Of dalk het ek nie geld gehad nie, of ek was dalk net nie lus vir roomys so ná ‘n lang skooldag nie. Miskien het die feit dat ek nie die klokkie al van die vorige straat af gehoor het, my sente in my kouselaai bymekaar gemaak en opgewonde by die hek gewag het nie, die betowering gesteel …

Ek weet dat die roomyse wat vandag in die supermarkte in deftige yskaste lê, seker baie lekkerder is as doerietyd se karretjie-roomys. Dit word waarskynlik in meer higiëniese toestande gemaak, vervoer, en verkoop! Die foeliepapier waarin vandag se roomys toegdraai is, kom maklik af, en klou nie op party plekke vas sodat jou vingers later taai is van sukkel om dit af te kry nie. Tog verlang ek terug na daardie ondervinding: die geluid van die klokkie, die sussies wat mekaar in die huis roep, dan die koue “rokie” wat uit die bek van die roomysman se waentjie in my gesig blaas as hy die dik deksel oopmaak, my sussies se hande om my lyf terwyl ek uitsoek, die trots van my éie geldjies in die vereelte hand van die glimlaggende roomysman neersit, en daarna die oopmaak en eet op die gras voor die huis …

Foto: twinklediaries.com

Wat presies is dit nou eintlik wat my so nostalgies maak? Die roomys? Verlang na my susse? Sommer net kleintyd se rykdom-in-armoede? Ek weet nie. Ek vermoed dit kom saam met die besef, so op dag 126 van hierdie grendeltyd, dat die groot rykdom in die klein dingetjies lê – daardie wat selfs nog minder as 3 sent kos.

Categories
Die Lewe

Pasmaats

Ek sien ‘n mode-artikel in ‘n tydskrif waar dinge wat glo goed bymekaar pas, saam groepeer word. Soos swart en wit, rompe en stewels … jy kry die idee. Later snuffel ek op sosiale media en sien hoe mense uitsprake maak oor dinge waarvan hulle duidelik nie kennis het nie, kommentaar lewer op artikels wat hulle ooglopend nie gelees het nie en woorde gebruik wat hulle nie kan spel nie. Die besef tref my: as ons meer gereeld pasmaats gebruik het, sou die wêreld dalk ‘n bietjie beter, makliker, sagter gewees het.

Natuurlik is daar die dinge wat ons almal wéét hoort bymekaar, en ons tref hulle selde een-een aan (in mý huis, in elk geval!) – soos sop en brood, fliek en springmielies, slappap en botter, swem en koffie … maar dan is daar ongelukkig kere wat een pasmaat kaal staan sonder sy maatjie.

Neem nou byvoorbeeld woede en kalmte. Daar behoort ‘n wet te wees wat jou verbied om jou te vererg sonder om diep asem te haal. (Ja, ek praat van en met myself!) In dieselfde kategorie val passie en balans. Dit is sekerlik omdat hulle ook soos ek gedink het, dat die ouer mense so gereeld gebid het vir krag en genade. Daardie twee is pasmaats – sonder genade gaan krag in die meeste gevalle dodelik gevaarlik wees.

Dan is daar drome en harde werk. Walt Disney word dikwels onvolledig aangehaal: dit is nie waar dat ‘n mens alles kan doen waaroor jy kan droom nie – dit verg dekselse harde werk! Ja, die koning van fantasie hét gesê “If you can dream it, you can do it,” (alhoewel hierdie beroemde woorde blykbaar deur Tom Fitzgerald, wat vir Disney gewerk het, gesê is) maar hy het ook gesê: “If you have a dream, turn it into a goal” en “All our dreams can come true if we have the courage to pursue them.” Enige dromer weet dat die skep en bereik van ‘n doelwit, en die moed om dit waar te maak, bitter harde werk is!

‘n Ander paartjie wat tog te dikwels geskei word, is sukses en nederigheid. Ons arme wêreld loop krom onder die las van mense wat sukses behaal het, en toe vergeet het dat hulle dit eerstens nie alleen reggekry het nie, tweedens nie alleen in stand kan hou nie, en derdens op die ou einde nog maar dieselfde mens is as vóór hulle sukses. Ek glo daar het nou name by jou opgekom – party dalk wêreldberoemde figure, en ander dalk mense (of monsters) wat jou lewenspad gekruis het.

Moraliteit en lojaliteit. Ja, hulle rym selfs! Dis goed en wel om ‘n stel morele reëls te hê, en daarsonder sien ons mos hoe die wêreld wreed en lelik raak. Maar pak tog maar die toga en hamer weg waarmee jy so graag oordeel. Wat jý as reg of aanvaarbaar beskou, is nie noodwendig die begin en einde nie. Buitendien het jy nie altyd al die feite nie, en ken jy gewoonlik nie die konteks waarbinne die optrede wat jy so verdoem, gebeur het nie. Temper jou vuur en swael maar ‘n bietjie met deernis, en veral met lojaliteit. Daardie kennis, vriend of familielid wat oor jou selfgemaakte werklikheid se grense getrap het en wat jy toe met een dramatiese swaai van jou toga en een genadelose kap van jou hamer gevonnis het … verdien hy of sy nie iets meer nie?

Deftigheid en opregtheid. O, ek het ‘n DING oor pretensie. Daar is tye, baie tye, wanneer ‘n goeie skeut “kommin” nodig is! Die meeste van die tyd, inderdaad, is dit in my oë beter om net te wees soos jy is, te sê wat jy voel en te doen wat jou binnegoed vir jou sê om te doen. Natuurlik moet jy jou oordeel aan die dag lê en darem nog basiese maniere en goeie smaak aan die dag lê. (Verwys terug na woede en kalmte …) As mense net wil besef dat aangeplakte deftigheid presies dít is: aangeplak! En daai gom steek aan die kante uit. dit maak borrels in die middel en die ergste van alles, dit gaan nie hou nie …

Dit is nou maar eenmaal soos grondboontjiebotter en konfyt, soos kort rokkies en hoë skoene – hulle kan een-een werk, maar saam is hulle beter!

Categories
nostalgie

Eet en drink vir onthou en dink

Ek luister na ‘n reisprogram en ‘n man vertel van sy ondervinding met die mense en kos in Portugal. My dierbare oud-kollega en absolute reis-rolmodel, Isabel, deel die mooiste foto’s van kos en speserye en mense in Marokko. Ek lees ‘n artikel raak oor ‘n stryery in koskringe oor die oorsprong van Maleier-kookkuns … en ek besef net weer hoe ‘n groot rol kos in ons kultuur speel.

Toe ek destyds in Thailand moes begin werk soek, het ek verkies om nie in ‘n stad te gaan skoolhou nie, en tot die meeste van my baie jonger kursus-kollegas se verbasing, was ek baie opgewonde om in ‘n “deep rural area” in die noord-oostelike hoek van Thailand geplaas te word. In retrospek moet ek erken dat dit dalk tóg effens onbesonne was! Ek sal nooit vergeet hoe die behoudheid al stywer om my hart getrek het soos die groot bus my al dieper in die nimmereindigende oerwoude ingeneem het, terwyl Engels geleidelik van al die padtekens verdwyn het nie – om nie te praat van die paniek toe ek in die middel van die nag by ‘n verlate busstasie afgelaai is met die naam van ‘n hotel op my selfoon as enigste verwysing na waarheen ek op pad is!

Nadat ek deur twee wild-vreemde Samaritane na die hotel toe geneem is (taxi’s werk nie meer ná middernag op die platteland nie) en daar met ope arms ontvang is, was my volgende smakie van Thai-hartlikheid later die oggend toe die hotel-eienaar aandring; “We drink tea!” omdat dit nog te vroeg was vir my bus (wat toe ‘n trok was!) die oerwoud in. My Thailand-blogs vertel van hierdie hotel-engel, Nillapong, maar vandag dink ek uit ‘n ander hoek aan my ondervindings daar: dat die meeste van my vriendskappe oor iets te ete of te drinke aangeknoop is, en dat die helderste herinneringe op een of ander wyse aan eet of drink gekoppel is.

Ek sal nooit vergeet hoe ek ‘n padda geëet het nie!
Ek het my Chinese buurvrou braaibroodjies leer eet, én haar geleer om dit te sê!

Plat op die grond, knie-aan-knie, op gevlegte grasmatjies is ek in Thai-huisgesinne verwelkom en soos ‘n koningin behandel terwyl ek op hulle heerlike tradisionele kos getrakteer is. Soos ‘n wafferse tiener het ek op warm aande agterop Thai-bromponies of op my eie groen fiets deur die strate van “my dorpie” gezoem en is oral deur inwoners voorgekeer om iets saam te eet of te drink. My huisbaas het gereeld op sy bromponie opgedaag met stapels heerlike vrugte – al kon hy amper niks Engels praat nie, het hy met ‘n breë glimlag en groot gebare beduie dat dit vir my is, want “you like, you like!” Naweke het die baas van die taalskool se man ons met sy rooi 4×4 diep die oerwoud ingeneem om daar te gaan werk – altyd met sakke vol padkos op die agtersitplek, afgesluk met soyamelk en coconut water – een van die min smake wat ek maar net nie kon leer liefkry nie. Die mense in die jungle villages het selde opgedaag sonder armsvol vrugte, groente of kruie. En een van my laaste en kosbaarste herinneringe aan my verblyf daar in die oerwoud is die vroutjie wat my met ‘n piesang getroos het toe ek so bitterlik gehuil het oor my weggaan …

Hierdie kuiers by ons blyplek het dikwels gepaard gegaan met saamsing-sessies ook. Jack (met die kopdoek) was die dorp se musikant.
Ek het daardie vissies help vang!

Hier in my eie huis word die lekkerste kuiers om die eetkamertafel gekuier – voor, tydens en na etes wat uit almal se gunstelinge saamgestel is. Van vroegoggend koffie en beskuit sommer in pajamas bo-op iemand se bed, of in die kombuis, tot laataand warm sjokolade of slaapteetjies … die innigheid en intieme saamwees gaan maar net dikwels gepaard met eet en drink. Dit is nie seisoensgebonde nie: in die winter is lekker dik sop, kerriekos en bredie of warm melkkos in aanvraag, maar daardie warm koffie binne-in die swembad op ‘n somermiddag, melk-ysies of roomys in die somerson bied ook heerlike agtergrond vir onvergeetlike tye. Net soos koffie uit die pienk fles saam met soetkoekies op die strand … dan is ons nog nie eens by prentjie-verjaardagkoeke of die Kersfees-oormaat van kleintyd tot onlangs nie!

Ek sal dit maar moet erken – kos is die kern van my hele herinnering-skat!

Categories
Die Lewe

Ry, stop, links, regs …

Ek het waardering vir deftige motors wat jou kan help parkeer en omtrent kan koffie maak en stryk, maar ek reis seker nie genoeg dat ek kans sien om so baie geld in ‘n ryding te belê nie.

Ek het onlangs vir iemand gesê dat my karretjie my bring waar ek wil wees, net soos een wat tien keer soveel kos. My woorde “sy kan ry, draai en stop wanneer ek wil, en sy het darem ‘n paar ekstra knoppies ook wat ek kan druk” het by my vasgesteek, en dis waaraan ek nou al vir ‘n rukkie loop en herkou. Die mense om ons … dis baie soos ‘n kar met al sy fieterjasies.

Foto: gameartguppy.com

Elke mens, of ek altans, het ‘n petrolpedaal nodig. Dankie tog, ek hét sulke versneller-mense in my lewe. Hulle gee vir my spoed, jaag my aan wanneer nodig, maar keer darem dat ek nie té onverskillig raak nie. As ek kon, sou ek net voortsnel, brullend jaag met skreeuende bande om elke hoek en draai. Sover dit ander mense betref, is ek hopelik ook wanneer nodig ‘n versneller wat daardie ekstra bietjie oemf of momentum gee wanneer hulle dit nodig het.

Genadiglik is daar mense wat kan remtrap … stadig en geleidelik soos ons geleer is (anders tol en rol ons mos!) word ek in die bek geruk sodat ek meestal nog steeds my bestemming bereik, maar darem regop en in een stuk. Snaaks genoeg, al dink ek ek is meer van ‘n versneller, kan ek tóg partykeer vir ander mense ‘n rem wees, heel kalm die een wees wat sê: “Hokaai, stadig bietjie … versigtig … jy’s te haastig / onverskillig / naby aan die afgrond!”

Dan is daar natuurlik die stuurwiele, want waar sou ons tog gewees het sonder hulle? Die wyses, kalmes, objektiewes wat weet waarheen ons moet mik en ons subtiel (en soms meer aggressief wanneer nodig) in die regte ringting stuur. Dankie, dankie tog vir al die stuurwiele in my verlede en nog steeds: onderwysers, mentors, vriende, sussies, vriende, kollegas, en meer as wat mens sou verwag, kinders – my eie sowel as ander mense s’n!

Tot my ergernis is daar heelwat mense wat blykbaar onbewus is van hulle bestaan, maar flikkerligte is ‘n noodsaaklike deel van elke motor se mondering, en ook van my daaglikse avontuur. Ek het hulle baie nodig: daardie amper ongemerkte, maar aanhoudende waarskuwings dat ‘n rigtingverandering nodig is. Dit is nodig dat ander dit ook moet kan sien – hier kom ‘n verstelling, pas daarby aan! Liggies wat flikker is daar vir ‘n rede: ons moet hulle net raaksien en betyds reageer, né?

Lugversorging is die een luukse waarsonder ek dit nie sommer in ‘n motor waag nie. Ook in my lewe is dit ‘n noodsaaklike luukse! Ek sou swaarkry sonder mense wat ‘n koue luggie oor my blaas wanneer my plofbare humeur, my onbeteuelde verbeelding of een of ander intense emosie die oorhand wil kry. Ook die teenoorgestelde is waar: soms het ek ‘n bietjie warmte nodig as daar vir watter rede ookal ‘n yslagie oor my hart of verstand begin aanpak.

Daar is natuurlik ook ‘n rede hoekom veiligheidsgordels wetlik verpligtend is. Ek sou báie lankal kop eerste deur die voorruit van my lewe gevlieg en in stukke op die pad bly lê het sonder daardie arms wat my veilig terugdruk in die sitplek. Ek is gans te dikwels op pad om teen ‘n nekbreek-spoed aan te hou beweeg in ‘n rigting wat sonder twyfel op ‘n botsing afstuur. Dan is daar gelukkig ook lugsakke wat my omring. Want botsings is partykeer onafwendbaar, en dan is dit onmoontlik om die impak alleen te absorbeer. My lugsakke is partykeer simpatieke ore, lojale ondersteuning, goeie, goedbedoelde raad, tydige kritiek of waarskuwings, liefdevolle arms of net ‘n veilige omgewing en aanvaarding. Dit het my lewe al oor en oor gered.

Foto: WheelMonk

Kom ek wees eerlik – ek hou van ‘n luuksetjie so hier en daar. Die klanksisteem is onontbeerlik. Selfs al ry ek net ‘n kort entjie, ek het musiek in my ore nodig. Ek is so dankbaar dat ek ook mense in my lewe het wat geluide maak wat by my gemoedstoestand pas: partykeer lekker ruk-en-rol, ander kere rustige klanke, soms bietjie rowwe saamsing-treffers en partykeer bloot die waarheid in ‘n saaklike en realistiese nuusleser-stem.

Die pad is partykeer lank, partykeer kort, dikwels vol slaggate, altyd vol onverwagte gevare. Gelukkig is daar baie keer heerlike aftrek-plekkies waar mens rustig die uitsig kan geniet, en gewoonlik is daar darem duidelike waarskuwingsborde en weerkaatsende liggies om my teen die gevare te waarsku. Ek moet net sorg dat my tenk vol is, en my voorruit skoon genoeg sodat ek onbelemmerd kan uitkyk!

Lekker ry!

Foto: The Pink Bridge

Categories
Die Lewe

Onkruid uitroei

Ek het vanoggend ‘n baie energieke sessie in die tuin gehad. Liewe Thabo se beddings het begin boedel oorgee teen die onkruid, en ek is bang hy gaan vreeslik met ons raas as hy terugkom werk toe. Ek staan in elk geval verstom oor die wonderwerke wat hy een keer per week vermag met net een heeltemal gesonde arm!

Nietemin, so tussen die lekker klam grond en twee oorywerige Pekingese wat die vars-omgedolwe bedding baie geniet het, het ek ‘n paar slim lessies geleer oor onkruid-uitroei. In die tuin, maar natuurlik ook in my kop.

1. Dra maar liewer handskoene. Daar kruip geniepsige dorings weg waar jy dit soms glad nie verwag nie. Maar jy hoef nie die onkruid te los omdat jy bang is vir die dorings nie – beskerm jouself, allawêreld!

2. Kyk mooi. Jy dink dalk dit is ‘n mooi ou blommetjie, maar moenie glo nie … alles is nie altyd soos dit lyk nie. Uit ‘n ander, meer positiewe perspektief (nee, moenie jou oë rol nie, ek kan nie help nie!) kan ek partykeer verstom wees oor die mooi, fyn blaartjies in die mooiste somer-kleure wat blom op die lelike ou winter-onkruidstingels.

3. Wees deeglik. Dit help nie om net bolangs uit te roei nie. Die klawer, wat nie net mooi blommetjies dra nie, maar waarvan ons as kinders graag die blaartjies gekou het agter die lekker suur smakie aan, het skelm klein bolletjies wat graag in die grond agterbly, en dan maar net later weer nuwe plantjies produseer. As daar iets negatiefs in jou gedagtes oorbly, hoe klein ookal, gaan dit waarskynlik in die toekoms maar net weer kop-uitsteek.

Foto: Kings Plant Doctor

4. Moenie alles glo wat jy hoor nie. Ons het mos al almal gehoor dat klawer geluk bring – veral as jy so gelukkig sou wees om ‘n vierblaar-een te kry. Wel, as dit waar was, moes die geluk ons nou al verveel het! Ai, en is die mensdom tog nie so lief om alles te glo wat ons hoor nie! Veral as dit bietjie skandalig is, of melodramaties, of skokkend. Ons maak nie eers seker van die feite nie, né? Sluk net, sonder om te kou, en besef eers later, of soms nooit nie, watter skade aangerig is.

5. Raak dadelik ontslae van dit wat jy uitgeroei het. Gooi dit ver weg! Stop in ‘n swart sak en knoop dit styf toe. Kry iemand om jou te help as dit nodig is – laat hy of sy die sak se bek vir jou oophou, en stop alles in. Trap daarop as dit nodig is om alles in te kry! Maak bondels, breek die stingels, gebruik die krag wat jy wéét jy het! Dit is dalk moeite, maar daardie dinge in jou kop waaroor jy elke kort-kort besluit jy nie weer gaan tob nie – raak nou régtig ontslae daarvan! En dalk is dit sommer lessie nommer 5.5: mens hoef dit nie alleen te doen nie!

6. Vervang die onkruid met iets beters. Die bedding is nou maar kaal. Ek het dit mooi netjies gehark, ja, so bolangs lyk dit skaflik, maar ek sal mooi moet dophou dat daar nie wéér ongewenste goeters opkom nie. Die beste sal wees om iets sterks daar te plant. As ek my kop met positiewe, mooi en lekker dinge besig hou, is dit makliker om die kop-onkruid uit te hou. En dan lyk ek sommer ook beter!

Laastens … daar was heelwat hen-en-kuikens in daardie bedding. Daar is nog steeds! Al het ek die tuinvurk rég langs haar diep ingedruk om die hardnekkige doring-onkruid se wortels los te woel, het daardie hennetjie net haar gestreepte blaar-skouers geskud en saam met haar kleintjies sterk bly staan. En dít is dus my lessie nommer 7 vir hierdie dag:

7. As jy jou wil vasloop, sukkel met ‘n mamma. Of dit nou my skoolkinders, my grootmens-studente, my onder-die-vlerk jong juffrouens of (verál) my eie twee hart-se-punte is – ek sál verbete baklei, vasklou en beskerm – maak nie saak hóé groot en skerp die vurk is nie.

Op hierdie pragtige wintersoggend het ek nie net my lyf ‘n lekker oefensessie gegee nie, maar ook sommer ‘n hele paar planne gekry om my kop ‘n bietjie skoon te maak! Lekker tuinmaak!

Categories
Humor

Slaap, of nee wag, wakker bly

Die inperking mors met my slaap-patroon. Onlangs lê ek die venster en dophou, wagtend vir die son om op te kom terwyl ek luister na die voëltjies wat solank begin oefen vir die dag se konsert.

Skielik dink ek aan Rip van Winkel. Ek onthou breë trekke van die storie, maar die detail is vaag. Sodra ek opstaan, gaan ek die storie soek en lees, besluit ek. Ek moes geweet het dit gaan gebeur: die internet-soektog na die oorsaak, tydsduur, verklaring en ander besonderhede van Rip se slaapsessie, lei my op virtuele ompaaie en die ontdekking van allerlei interessanthede, bruikbaar sowel as totaal nutteloos (my gunstelinge is laasgenoemde!), oor die wêreld van dommel en dut.

Heelwat meer relevant as ou Slaapkous Rip se slapery, is die feit dat Randy Gardner in 1964 vir 264 ure, of 11 dae, wakker gebly het. Hy was nou wel net 16 jaar oud, maar ek kan nie dink hoekom enigiemand himself só sal wil straf nie. Die huidige Guinness wêreldrekord vir wakker bly is in 1977 deur Maureen Weston opgestel nadat sy vir 449 ure nie geslaap het nie, maar daarna het die Guinness-rekordeerders opgehou om rekords oor wakkerbly op te teken, aangesien hulle dink dit is te gevaarlik. Ek sê mos!! Een van die nadelige gevolge van te min slaap, is hallusinasies – dit verklaar dalk party van die dinge wat ek deesdae om my sien gebeur. Dit móét hallusinasies wees!

Bron: weirdfacts.org

Ek lees dat lank voor Rip van Winkel, daar ‘n Griekse seun genaamd Epimenides was wat aan die slaap geraak het terwyl hy na sy pa se skape moes kyk. Toe hy uiteindelik na 57 jaar wakker word, het hy die gawe van profesie gehad. (Ek wonder of sy pa nog daar was – ek weet wat mý pa sou gedoen het as ek my pligte so gruwelik versuim het!) Epimenides is ná sy dood deur sy landgenote as een van hulle baie gode vereer, maar dit het meer verband met sy heldedade in ‘n oorlog teen die Spartane as met sy oordadige middagslapie.

Reeds in die 14de eeu is die storie van Zellandine opgeteken – ‘n pragtige prinsessie van die fantasiewêreld Zeeland. Sy het op ‘n geheimsinnige wyse aan die slaap geraak terwyl sy besig was om te spin. Dié storie het nogal vreemde, tipies Middeleeuse intriges, maar uiteindelik word sy natuurlik deur ‘n prins wakker gesoen. Dit klink bekend, né? Ja, dit is op hierdie storie wat die Grimm-broers hulle 19de-eeuse sprokie van Prinses Aurora, of soos ons haar in Afrikaans ken, Doringrosie, gebaseer het.

Feministe spring glo vreeslik op hulle perdjies (seker almal merries, dié perde!) as hulle dié storie hoor, sien of lees. Hulle het groot besware teen die hulpeloosheid van die prinsessie, en die feit dat sy deur ‘n man gered word, nogal ‘n chauvinis wat haar sonder toestemming soen! Red nou ‘n nasie – wie wil nou jousélf wakker soen, en hoe doen jy dit in elk geval? Ek moet sê, my feministiese streep word in hierdie geval totaal uitgewis deur my liefde vir fantasie en romanse!

Terug na Rip van Winkel – volgens my navorsing het hy in die berge gaan skuiling soek teen sy vrou se vreeslike geneul. Daar het hy toe saam met vreemde mannetjies (wat toe eintlik spoke was!) aan’t drinke geraak en vir 20 jaar geslaap. Toe hy wakker word, ontdek hy dat hy die hele Amerikaanse Vryheidsoorlog (1775 – 1783) misgeloop het en dat sy vrou, soos al sy ander tydgenote, al dood is. Ek wonder waaroor hy die blyste was! (Eintlik wonder ek ook hoekom sy vrou hom nie gesoek het nie …)

Al my rondlesery oor slaap en wakkerbly het my nie veel in die sak gebring behalwe om ‘n redelike deel van ‘n ingeperkte Sondag in beslag te neem nie. Maar hoe ookal, ek stem saam met D.F. Malherbe wat so mooi oor die slapery gedig het: Wat is die slaap ‘n wondersoete ding…

Categories
Motivering

Saadjies vir later … ‘n kykie na die vordering!

Dit is omtrent 10 dae later, en sowaar – die Kwala-daisies waaroor ek net nou die dag hier geskryf het, begin opkom!

Juis omdat ek begin moeg raak vir die inperkings-mure, was die klein groen wonderwerkies vir my ekstra spesiaal! Ja, ons het hulle in die donker, onder die grond begrawe, maar hulle laat hulle nie vaskeer nie. Kyk net hoe kraak hulle die aarde wat hulle probeer inperk het!

In my verbeelding hoor ek die aarde kraak …

As ek een-een na hulle kyk, is hulle maar nog bitter klein, en ek besef dat daar nog baie kan verkeerd gaan, maar aan durf, vasberadenheid en ‘n gesindheid van “ek-sal-my-nie-laat-onderkry-nie” is daar geen tekort nie.

Onbenullig? Klein? Kyk wat kan ek doen!

Die klein kragtoertjies inspireer my ook sommer om op elke gebied waar dit vir my voel die wêreld, my omstandighede, my emosies of wat-ookal is besig om te swaar op my te druk, net diep asem te haal, my vuiste te bal, op my tande te byt en (al is dit dan net in my kop) dit uit te basuin: “Hier kom ek! Kyk hoe sterk is ek! Moet my nie onderskat nie! Hou my dop – een van die dae blom ek!”

En dan moet ek net eenvoudig na bó beur – na die lig toe!

Categories
Motivering

Sing terwyl die bomme val

Ek het ‘n trotse reputasie as ‘n boekwurm, een waaraan ek gereeld werk. Van kleins af al, baie dikwels tot ergernis van ander, raak ek verlore in die wêreld tussen die blaaie van ‘n boek. Met die jare het ek darem ‘n bietjie meer selfdissipline aangeleer en minder huistakies en ander pligte afgeskeep om te kan lees, maar ek is nog steeds altyd besig om ten minste twee boeke tegelyk te lees.

‘n Deel van my bomskuiling

Ek weet nie of dit in die gene oorgedra is nie – my pa was ook baie lief vir lees en ten minste twee van my susse ook, maar ek was regtig meer trots as geskok toe ek uitvind dat my jongste meisiekind Wilbur Smith en Harry Potter verkies wanneer haar Engelse juffrou die voorgeskrewe boek in die klas lees! Dankie tog dat dié juffrou maar oë toegeknyp het en dat sy, toe ek haar eendag oor ‘n koppie koffie daaroor vra, verduidelik het: “Man, daardie kind ken haar voorgeskrewe boek uit haar kop uit!” (Die betrokke voorgeskrewe boek was George Orwell se Animal Farm en ek kan getuig dat sy dit wél baie goed geken het!)

In elk geval, lees is een van my groot liefdes. Daar is min genres waarvan ek nie hou nie. Ek het ‘n grootmens geword voordat ek die wonder van volwasse fantasie ontdek het: Game of Thrones was nog nie ‘n televisiereeks toe ek vir dae aaneen tussen kastele, konings, drake en ridders weggeraak het nie. Trouens, dit was eers toe die TV-reeks die boeke ingehaal en verbygesteek het, dat ek die laaste reeks móés kyk om my nuuskierigheid te bevredig. Biografieë fassineer my – mense het sulke verstommende lewens. Misdaad, moord, mediese fiksie gryp my aan. Distopiese fiksie solank dit nie té veel eise aan my verbeelding stel, en my positiewe denkwyse te veel uitdaag nie. Romantiese fiksie, solank dit nie te stroperig is nie. Selfs rillers, maar dit moet my darem nie te lank en te veel laat ril nie.

Historiese fiksie is egter my gunsteling. Veral oorlog-stories boei my, en dit sluit sommer alle oorloë in. Tog is stories wat tydens die Tweede Wêreldoorlog afspeel, telkens dié wat ek kies. Daar is net iets in die omstandighede, die drama en die karakters van daardie tyd wat my betower. Hitler, Churchill, Roosevelt, Stalin, Dunkirk, Auschwitz, Pearl Harbor, Stalingrad, Hiroshima … ek weet nie hoeveel boeke daaroor ek al gelees het nie, en elke keer is dit ‘n ander perspektief, ander hartseer, nuwe feite, en telkens val dit my op hoe dieselfde veldslag beide ‘n oorwinning én ‘n neerlaag is, afhangende van wie die hoofkarakter is. Ek moet erken dat ek gewoonlik terwyl ek só ‘n boek lees, heelwat tyd op die internet deurbring om plekke en gebeure na te gaan of nóg meer daaroor te lees. Feite is inderdaad dikwels vreemder as fiksie!

Een van die aspekte van daardie verskriklike oorlog wat my nog altyd aangegryp het, is die bomskuilings: bestaande kelders wat ingerig is vir mense om te skuil teen lugaanvalle, en ook spesiale strukture wat opgerig is vir daardie doel. ‘n Mooi ware storie waarop ek afgekom het, is dat Julie Andrews se pragtige sangstem juis in só ‘n skuiling ontdek is toe haar gesin met sang die tyd verwyl en die oorlog-geluide probeer demp het. Daar is mos, dankie tog, gewoonlik iets positiefs wat uit elke negatiewe situasie voortspruit.

Veral in Brittanje was daar baie huise wat nie kelders gehad het nie, en daardie mense is voorsien van sink-skuilings wat hulle dan moes oprig, in 1.2 meter grond moes begrawe en dan ook met ten minste nog 38 cm grond moes bedek. Mense het dikwels dan sommer hierdie grond wat bo-oor hulle skuilings moes wees, met blomme of meer gereeld met groente beplant, en selfs kompeteer oor wie in die buurt se skuiling die mooiste gelyk het, terwyl hulle dan ook die kos-skaarste help beveg het. Dit herinner my baie aan ons klomp wat so verbete bak en kook terwyl ons skuil!

‘n Anderson-lugaanvalskuiling uit die Tweede Wêreldoorlog wat nog behoue gebly het.

Dit is juis die skuil-proses wat my aan die dink gesit het, omdat dit soveel ooreenkomste het met ons huidige situasie. Ons kruip ook maar weg – in ons geval sit ons nie in die donker en luister hoe vliegtuie hulle dodelike vragte oor ons koppe afgooi nie, maar ons sit in ons huise en probeer ‘n onsigbare virus oorwin.

Wat ons ken as “inperking”, word in baie state in die VSA shelter-in-place genoem. Dit is vir my ‘n mooi term, met ‘n meer optimistiese ondertoon. Skuil in jou plek. As ek die woord shelter naslaan, kry ek mooi dinge soos beskutting, beskerming, toevlug … alles dinge wat ek elke mens toewens.

Ongelukkig weet ek dat nie elkeen ‘n huis het wat ‘n skuilplek of ‘n toevlug is nie. Vir daardie mense is hierdie inperk-tyd sekerlik ‘n nagmerrie. Vir my is die ergste van die skuiltyd dat ek van my kinders en hartsmaats afgesluit is. Gelukkig is die een met wie ek my skuiling deel, iemand wat sorg en help. Ek is jammer vir mense wat nie so gelukkig is nie.

Een van die dae kom ons uit, en maak vir ons ‘n nuwe werklikheid. Hopelik gaan ons dan ook dit wat oorgebly het van ons ou, bekende wêreld meer waardeer. Onthou hoe die wêreld verander het na Vigs ontdek is? Bebloede rugbyspelers wat voortspeel en later lyk asof hulle in bloed gerol is, is iets wat ons nou nie meer sien nie. Na 9/11 is lughawens totaal anders as toe ‘n mens toegelaat is om ‘n mes aan boord van ‘n vlug te neem, solank die lem nie langer as 4 duim was nie. Beide hierdie veranderings is goed. Na Corona gaan ons seker nie meer verjaardagkersies bo-op ‘n koek doodblaas en daarna daardie koek eet nie. Ons gaan ander se persoonlike ruimte meer respekteer, meer hande was. Sportmanne gaan minder lek, snuit en spoeg. Ouers gaan meer simpatie hê met onderwysers, ons almal gaan meer respek hê vir gesondheidswerkers. Openbare ruimtes gaan hopelik skoner wees – dit alles klink vir my goed.

Dit gaan nie meer toegelaat word nie!

Ja, dit is vreesaanjaend. Wêreldleiers lyk nie altyd of hulle weet waarvan hulle praat nie. In die VSA het al meer mense gesterf as tydens die Viëtnam-oorlog. Mense ly honger. Mense raak opstandig. Nie almal gehoorsaam die reëls nie. My kinders bly albei in plekke waar die virus ‘n baie groter werklikheid is as hier waar ek skuil. Dan moet ons maar soos Julie Andrews en haar gesin maak. Ons moet sing, al is dit dan net in ons gedagtes, om die bangmaak-dinge weg te jaag.

As Julie Andrews se stiefpa haar nie in die bomskuiling laat sing het nie, moes die wêreld dalk sonder haar stem klaarkom!

Categories
Uncategorized

Trapklippies in die Covid- (of enige ander) rivier

Ek het kleintyd aangeleer om slegte dinge te vergeet, goeie dinge te onthou, en as daar nie iets goeds in ‘n situasie is nie, te soek totdat ek iets goeds kry. Ek weet hierdie uitkyk is nie altyd realisties nie – inderdaad, ek het ‘n baie sterk vermoede dat dit vir ander mense nogal irriterend kan wees. Ek besef mens kan nie altyd die gevaar, die risiko, die hartseer vermy nie, en tog probeer ek dit doen. Dis hoe ek oorleef. My coping mechanism. Ekskuus, taalpuriste. Hanteringsmeganisme wil nie hier werk nie.

Dus … getrou aan my onrealistiese, oor-positiewe natuur, begin ek soek na maniere om kop bo water te hou in hierdie woeste rivier van virus-vrese, fopnuus, negatiwiteit, wantroue, angs, irritasie, paniek, samesweringsteorieë, uitsigloosheid, wanhoop en apatie.

Bly besig. Tyd is bietjie soos melk. Jy moet dit betyds gebruik, anders raak dit suur. Ek is oortuig dat die meeste mense baie verlig was om te kan werk van die huis af. ‘n Mens kan ook net sóveel bordspeletjies, legkaarte en selfs lekker oorspronklike speletjies speel. Ek weet eerstehands dat baie studente en skoolkinders hulle irriterende, veeleisende onderwysers en dosente mis, en andersom verlang die onnies en dosente na daardie lui, rebelse studente. Selfs diegene wat nie werk nie, moet besig bly – nie net jou lyf nie, maar ook (en veral) jou kop. Wees kreatief, of ten minste net sinvol besig!

Skep orde. Ek weet, die eerste prentjie in baie koppe is nou ‘n gangkas, die boonste rak in een of ander kas, die garage, of daardie kas waarin die plastiekbakke en hulle deksels ‘n heelal van hul eie geskep het. Elke huis het sulke hot spots. (Weer eens, ekskuus: warm plek is nie wat ek bedoel nie, alhoewel dit dalk is waar daardie plekkies in my huis my gaan laat beland!) Maar ek dink nou eintlik aan ‘n ander tipe orde skep – of dalk is “orde” nie eintlik die regte woord nie. Prioritiseer, dalk? Besluit wat regtig belangrik is – juis nou dat ons sekere dinge en mense, veral, moet ontbeer, kan ons duideliker sien waarsonder ons nié kan klaarkom nie. Die teenoorgestelde is ook waar: sekere ander dinge, wat ons altyd hopeloos oorskat het, blyk nou glad nie so onontbeerlik te wees nie.

Maak skoon. En weer, nee, ek praat nie nou net van jou huis nie! My huis is nou skoon. Blinkskoon, ten minste vir tien minute nadat ek die lappe, besem, stofsuier en die hele versameling skoonmaak-parafernalia (Google sê dit IS ‘n Afrikaanse woord, régtig! En dit sê lekkerder as Pharos se bybehore, toebehore en goeters …) gebêre het. Maak ook jou binnegoed, jou binnekant, skoon. Skrop in die hoekies. Sit die stofsuier se langbek-katoeter aan en suig daar waar mens vergeet om te kyk. Raak ontslae van daardie onnodige goed wat net rondstaan en stof opgaar, wat lank gelede dalk ‘n doel gedien het maar nou net ‘n ergernis is. Maak oop die vensters van jou kop, trek die gordyne weg – laat die wind en die son bietjie inkom! Veranderde idees, vars gedagtes, nuwe denke … dis ‘n make-over wat geld nie kan koop nie.

Reik uit. Hoekom is ‘n dodelike virus nodig om jou te laat onthou om met jou mense kontak te hou? Kom jy regtig nou eers agter dat jy jou bure nodig het, en hulle vir jou? Bekommer jy jou nou vir die eerste keer oor die ou man wat in die asbliksakke soek vir iets om te eet? Ek is skuldig, Edelagbare, op baie sulke aanklagte. Ek besef nou dat daar dinge is wat ek het, of weet, of nie wil hê nie, of kan doen, wat vir iemand anders die wêreld net daardie klein bietjie draagliker kan maak. Die klein hand-uitsteek-gebaartjies wat ek die afgelope tyd gegee én gekry het, het vir my baie beteken.

Aanvaar hulp. Dit werk na twee kante toe. Moenie te trots wees om te erken dat jy iemand se hand nodig het om jou deur die stroom te help nie. Kyk maar waar die meer ervare stapper trap, en volg in sy voetspore. Dis slim, nie swak nie, om ‘n sterker persoon toe te laat om jou rugsak deur die rivier te dra – en as hy jou nie regtig wou help nie, sou hy nie aangebied het nie. En onthou om dankie te sê, al het jy dalk nie asseblief gesê nie! Hulp waarvoor jy nie gevra het nie, is waardevol.

Hierdie foto van my jongste (Alta, links voor saam met May-Mari) en haar vriende wat mekaar help om die Senqu-rivier in Lesotho oor te steek, illustreer baie van wat ek hier kwytraak.

Balans is belangrik. Terwyl die prentjie in my kop nou dié is van ‘n river wat oorgesteek moet word – jou kans om dit reg te kry, is net baie beter as jy jou balans kan hou. Jy wil nie in daardie yskoue water beland nie. Jy wil ook nie hê jou bagasie moet alles sopnat en yskoud wees nie – maar dit is dalk juis daardie goeters wat jy saampiekel, wat jou balans versteur. So … eintlik is ek terug by ‘n vorige punt: raak ontslae van dit wat jou nie help nie, maar in die koue water gaan laat beland. Griewe, vooroordele, skynheiligheid, pretensie, suinigheid, trots. Die lys is lank, want daardie rugsak in my kop het baie pakplek.

Wens jouself geluk. Jy mág trots wees op jouself, jouself op die skouer klop, as jy iets moeiliks reggekry het. Selfs al is dit iets wat ander mense (so dink jy) maklik regkry. Jy gee waarskynlik graag en maklik vir ander erkenning – wees ‘n slag met jouself ook gaaf. Dieselfde berg is nie vir al die klimmers dieselfde uitdaging nie. As die uitdaging vir jou groter was, is die prestasie mos ook vir jou groter! Omhels jou uitdagings, maar ook jou mylpale!

Alta en May-Mari het Lesotho se berge gewys wie’s baas – al was nie een van hulle voor dié staptog juis “bergstappers” nie. Partykeer is Everest se naam Maluti …

En laastens: common sense. Gewone gesonde verstand. Gebruik dit – jy sal dalk verbaas wees oor die vele moeilike situasies waaruit dit jou kan red. Was jou hande, hou jou afstand, beplan vooruit sodat jy nie onnodig hoef rond te ry nie. Eet gesond, slaap genoeg, kry oefening. Moenie alles glo wat jy hoor of lees nie. Moenie stories versprei as jy nie seker is dat dit waar is nie.

Het ons dit nie nog altyd geweet nie?

Categories
Uncategorized

Dear Mr President

You must be bone-tired by now. Your nerves must be shot and your patience is probably wearing very thin. Still, you seem calm, patient and dignified. That makes me grateful and proud.

I don’t have a checklist with requirements for leaders and their speeches during international pandemics; I doubt anybody has. If we wanted to set standards for these strange times, however, then you, Mr President, has now set the bar extremely high. Few, if any other leaders, can compete with you.

On the other side of the Atlantic the one with the hair and the red tie is ranting. It is all about him. He argues, defends his decisions, flexes his muscles, threatens to blow Iran’s ships out of the water … he can learn from you about commanding respect, about encouragement, gratitude, being authoritative in a dignified but firm manner.

I believe Nelson Mandela would have been proud of you. He would probably have nodded in approval and admitted that even though your political career did not go exactly according to his wishes, it is indeed a blessing that nobody else but you are at the helm at this specific, strange time.

Speaking of Mandela, his words “If you want the cooperation of humans around you, you must make them feel they are important – and you do that by being genuine and humble,” have always been true. But you, Mr President, are a living example of those words.

Thank you for speaking to us regularly. Thank you for looking us in the eye when talking to us. Thank you for being so well-prepared when you speak. We are grateful that we can believe that you are truly going to endeavour to do what you are promising. And thank you that your humanity can inspire us and make us smile … all of us, just like you, have to battle with those fiddly masks – but just like you, we won’t allow them to blind us!

Please look after yourself. We need you!

Categories
Uncategorized

My liewe land

Nee, dis nie ‘n uitroep van verbasing of verwondering, irritasie of woede nie. Dié slag is dit die aanhef van ‘n brief aan Suid-Afrika:

My liewe Suid-Afrika

My juffrou het my jare gelede geleer dat mens nie ‘n brief begin met “Hoe gaan dit?” nie, want volgens haar behoort mens te wéét hoe dit met iemand gaan vir wie jy omgee. En buitendien, as dit sleg gaan, kan jy nie so openlik daaroor uitvra nie.

Nou ja. Ek weet dit gaan op hierdie stadium nie baie goed met jou nie. Dis nie jou eerste oorlog nie, ek weet. Jy is al deur ‘n paar, groot en kleiner. In 1899 het die vyand met hulle rooi baadjies van oor die see gekom. Hulle het jou mense geskiet, jou velde verbrand, en, erger nog, jou mense in tentkampe ingehok.

Nou is daar weer oorlog. Dié keer het die vyand weer oor die see gekom, maar hy is onsigbaar. Tog weet ons hoe hy lyk, die aaklige virus met sy lelike stekels en dodelike kiem-koeëls. Jou mense is weer ingehok. Hulle kruip weg, en hou die nuus groot-oog dop: wen ons? Hulle vra gedurig soos kinders wat wegkruipertjie speel: “Kan ons maar uitkom?”

Jy kan trots wees op jou mense – hulle gehoorsaam meestal die reëls, en werk uitsonderlik goed saam: baie dra hulle oorlog-uniform-maskers, min ry onnodig rond, dié wat kan, help ander. Mense wat gewoonlik met mekaar baklei, baklei nou saam. Maar ai, my land, baie van jou mense kry swaar, jong. Hulle werk het verdwyn, hulle geld is op, hulle blyplekke klein en beknop, hulle kinders baie en benoud. Die kinders mis hulle skole, hulle juffrouens, hulle maats. Hulle beproef hulle ouers se geduld, vindingrykheid, intelligensie, uithouvermoë en humorsin.

En tog, Suid-Afrika, gaan dit nie nét sleg met jou en jou mense nie. Jou wilde diere baljaar: hulle wag blykbaar lankal vir die mense om effens opsy te staan. Jou strande en strate bly skoon, jou lug is suiwerder omdat die vliegtuie en voertuie stilstaan. Jou mense drom minder saam, jaag minder rond. Dit is goed vir hulle, al besef almal dit nie. Jou mense begin dinge waardeer – klein en groot dinge waaroor hulle voorheen nie eens regtig gedink het nie: sterk, waardige leierskap op verskeie vlakke, vars vrugte en groente, vryheid om rond te beweeg, samesyn, aanraking.

Soos in elke oorlog het hierdie oorlog ook helde – mense wat die vyand vierkantig in die oë moet kyk en hom oënskynlik vreesloos moet konfronteer: dokters, verpleegsters, nooddiens-werkers, aptekers, navorsers, versorgers van oumense, kinders met spesiale behoeftes, weggooi-babas en weggooi-diere, kosvoorsieners, vullis-verwyderaars, planmakers … die lys is lank en vol verrassings. Ek glo dat die kunstenaars wat aanhou om die mense te vermaak, die onderwysers wat aanhou om op wonderlike maniere hulle leerders te ondersteun en te motiveer, die gewone mense wat hardkoppig die blinkkant bo probeer hou, ook helde is. Emerson het gesê dat ‘n held nie juis dapperder is as ‘n gewone mens nie, maar dat hy net vyf minute langer dapper bly. Suid-Afrika, ek hoop saam met jou dat jou helde, waar hulle ookal is, daardie ekstra vyf minute sal kan uithou.

Suid-Afrika, jou mense het deur die vorige oorloë gekom. Ja, natuurlik het hulle letsels oorgehou – lelike letsels wat baie van hulle tot vandag toe nog pla. Maar sterker, elke keer. Ek glo dit gaan weer só wees. Niemand weet nog wanneer hierdie oorlog verby sal wees nie, maar dít weet ek: dit sal verbygaan. En dan, my liewe land, gaan jou mense uit hulle wegkruip-plekke kom, jou veelkleurige vlag hóóg swaai en jou lied kliphard sing, tot by die laaste twee reëls: Laat ons lewe en streef vir vryheid, in ons land, Suid-Afrika.

Sterkte, Suid-Afrika! En baie liefde.

Categories
Uncategorized

Nog 4 lockdown-lesse

Ons is nou in die dubbelsyfers van ons 21 dae … die halfpadmerk is al agter ons. Vir my en my mense is dit vreemd om so ingeperk te wees, maar glad nie ondraaglik nie. Ons kan, en het, ons omring met dinge wat dit draaglik en selfs lekker maak. Ek hoop ons sal hierna dié dinge meer waardeer – ek glo darem ons waardeer dit reeds, danksy die feit dat ons almal, my twee kinders inkluis, nie ryk (aan geld) grootgeword het nie. Tog dink ek dat ons ons boekrakke, musiek, rekenaars en ander tegnologie, ons diere (en ander huismaats!) en ons tuine hierna net daardie bietjie hoër op ons lysie van dinge om voor dankbaar te wees, gaan plaas.

Ek kan nie help om ‘n gevoel van paniek te ervaar as ek TV- en koerant-beelde van informele nedersettings sien nie. Dit moet ‘n nagmerrie wees om in ‘n klein hut ingeperk te wees. Hoe hou jy die kinders besig – nee, hoe hou jy selfs die grootmense besig? Hoe verhoed jy die verskillende persoonlikhede, voorkeure, generasies, en gemoedstoestande om te kruis en te ontplof? Waarmee stimuleer jy kinders wat in die skool behoort te wees? Dis vandag se eerste les: jou ruimte is ‘n luukse.

Die sportnuus-leser op die TV is baie vindingryk en het elke aand ‘n nuwe manier om ons mee te deel dat geen sport op die oomblik plaasvind nie. “Dis maar stil op die sportfront” en “Ons sport-spens is leeg” is maar twee van dié nuutskeppings. As onderwyser het ek baie gereeld gemengde gevoelens oor sport gehad: enersyds het ek besef dat sport baie belangrik is (ja, ek weet van ‘n gesonde liggaam en ‘n gesonde gees …) maar andersyds het ek te dikwels ondervind hoe Koning Sport ‘n genadelose diktator kan wees wat ‘n onnie laat met te min ure om die werk te doen, groot, sterk seuns wat net eenvoudig te moeg is om te werk (ek was vyfuur vanoggend in die gym, Juffrou…), ongeskeduleerde onderbrekings in ‘n skooldag, sportsterre wat ‘n bo-natuurlike, ongeskrewe immuniteit het as dit kom by dissipline … Ag, die lysie is baie lank en ek weet ander onderwysers sal kan aanlas en onderstreep. Tog, en dit is les twee vir vandag – sport het tot stilstand gekom, maar die wêreld nie – daar is belangriker dinge!

Glansryke, professionele beroepe is meteens nie meer so belangrik nie. Die dikwels-onderskatte en misgekykte verpleegpersoneel, kassiere in die supermark en afleweraars is skielik meer onontbeerlik as die pak-en-aktetas brigade. Ek sidder toe die vullisverwyderaars opdaag en soos altyd, met hulle vrolike fluit-taal vir mekaar boodskappe straat-af stuur – ons almal steriliseer half-histeries alles waaraan ons vat: hierdie manne werk met ander se huishoudelike afval – sou hulle handskoene genoeg beskerming bied? Ons Evas mis ons haarkappers, die meisies wat ons naels en ander hernubare uiterlike deeltjies versorg, die vrouens wat ons help huishou en die manne wat ons tuine in stand hou. Les drie: respekteer elke beroep, en sommer jou eie ook!

Koninklikes, vermaaklikheid- en sportsterre, politici, mense van alle vorms, groottes, kleure en ouderdomme, moedig ons aan om by die huis te bly. En dit, vir my, is vandag se belangrikste les, en een wat ek elkeen wat hier lees, uit my hart uit toewens: dat jou huis altyd ‘n veilige hawe sal wees.

Categories
Uncategorized

Plakkies teen die pyn

Soos baie vrouens glo ek dat ‘n mens nooit te veel skoene kan hê nie. My pa het my geleer dat ‘n meisiekind nie kaalvoet moet loop nie. Daardie reël het ek eers as grootmens verbreek, en ek moet bieg, ek het my eie twee meisiekinders aangemoedig om kaalvoet te loop. Maar nou nog, as ek die slag kaalvoet loop, verbeel ek my ek hoor my pa wat sê: “Waa’s jou skoene?!” Ek dink dit is hoekom ek ‘n ding het oor ‘n vuil vloer, en dikwels in ‘n winkel se aantrekhokkie wilde bewegings uitvoer as ek iets wil aanpas en noodgedwonge my skoene moet uittrek.

So ‘n bietjie meer as 3 jaar gelede het ek in Thailand op pad skool toe deur ‘n woeste stroom water fietsgery. Die vorige dag was daar nog ‘n pad, en die volgende dag kon ek weer doodnormaal daar ry. “Rainy Season” in Thailand is regtig rainy season en propvol verrassings. In die proses het ek een van my plakkies verloor – ‘n cheapie wat nog saamgegaan het van Suid-Afrika af. Gelukkig het ek ‘n netjiese paar skoene by die skool gehad vir die dag, en daardie middag het ek sommer by ‘n straatstalletjie vir my nuwe plakkies aangeskaf. Ek kan nie onthou presies wat ek daarvoor betaal het nie, maar ek weet dit was minder as 100 Thai Baht. (1 Thai Baht is 49c in SA geld.)

Daardie blou Thai plakkies het die res van my verblyf in Thailand hard gewerk, en was deel van die baie min klere wat dit gemaak het om saam terug te kom Suid-Afrika toe. Hier het ek dit baie gereeld gedra, maar ek begin nou agterkom dat hulle dalk oor hulle beste tyd is. Ek is traag om daarvan ontslae te raak – miskien is dit nostalgie, omdat dit my herinner aan daardie kosbare tyd, miskien is dit blatante materialisme, want ek gaan beslis nie weer sulke ordentlike plakkies hier te koop kry teen minder as R50 nie! Hoe ookal, dit het my weer laat dink aan die wysheid wat in skoene opgesluit is.

Die eerste waarheid in daardie paar blou plakkies is dat geldwaarde baie dikwels nie die regte waarde weerspieël nie. Vanselfsprekend. Ek glo dat elkeen wat hier lees, ‘n paar voorbeelde kan noem van dinge wat min of niks gekos het, maar wat jy letterlik vir “geen geld ter wêreld” sal verruil of opgee nie. Ek praat nou nie van daardie goed wat geld nie kan koop, soos tyd saam met jou geliefdes nie. Nee, regte egte harde materiële dinge.

Tweedens – elkeen van ons het iets nodig om ‘n buffer te wees tussen ons sensitiewe voetsole en die vuil vloere van die lewe. Dit verskil van mens tot mens. Party ouens gebruik ‘n knorrige gesig daarvoor: as ek net stuurs genoeg voorkom, sal die stofkorreltjies van ander mense se dikwels goedbedoelde inmengery nié tussen my tone beland nie. Party kruip in hulle dop, ander raas en baklei, en so trek ons elkeen maar ons eie skoene aan om oor die lewenspaadjie te stap.

Die derde waarheid wat my plakkies my nou laat besef, is dat verandering nie altyd sleg is nie. Al was hulle baie doeltreffend om my deur die Suidoos-Asiese moesonseisoen te beskerm (darem in samewerking met my helder-oranje reënjas en ‘n verskeidenheid sambrele!), hulle tyd is nou verby. Hierdie wete is bevestig deur ‘n doring wat my in die relatiewe veiligheid van die sypaadjie reg voor my huis dwarsdeur my plakkie se sool raakgesteek het. Al is hy al dun, kon my plakkie darem daardie doring verhoed om in my voet agter te bly. Feit bly staan – ek sal nuwe plakkies moet kry.

Ja – hulle is ongelukkig ook daar: daardie venynige en skerp einas, op plekke waar mens dit die minste verwag. Gelukkig is daar gewoonlik iets , al is dit ‘n stokou en verslete iets, om die ergste pyn te keer. Dikwels is mens se beskerming iemand wie se teenwoordigheid jy, soos ‘n oorbekende plakkie, nie eens meer aldag bewustelik waardeer nie.

Ek sal die gemaklike bekendheid van my blou straatplakkies altyd onthou en waardeer … en waarskynlik sal ek alle toekomstige plakkies ook aan hulle standaarde meet.

Ek en my plakkies voor my blyplek tussen die rysland en die oerwoud, met my reënjas, op my “maatskappyvoertuig” … Augustus 2017
Categories
Humor

Binne-in die masker …

Dikwels ontdek mens ‘n onverwagte voordeel in iets wat jy oorspronklik as ‘n las sien. ‘n Vinnige voorbeeld is die plastieksak-kopery by die winkels. Oorspronklik was dit ‘n irritasie. Maar ek het gou besef dat die alewige opeenhoping van sakke iewers in ‘n kombuiskas die éintlike irritasie was, en dat dit toe glad nie so erg is om my eie mooier, groter en sterker inkopiesakke saam te vat winkel toe nie. En dis sommer omgewingsvriendelik.

‘n Meer onlangse ontdekking wat ek (met my tong in my kies) ontdek het, is die dra van ‘n masker in die openbaar. Enigeen wat al ooit ‘n passassier in my motor was, weet dat ek “hardop dink” as ek bestuur – of kom ons noem dit maar by die naam – ek praat baie met myself! Dit help my regtig om beter te bestuur as ek dinge vir myself uitwys, of as ek met ander bestuurders praat. Dinge soos: “Dink jy régtig dis slim om so verkeerd om die sirkel te gaan, Mevrou GP?” of “Gaan jy nou sowaar hier voor my indruk, padvark?” en “Ag nee man, gaan jaag op ‘n ander plek!” is seker vir my passassiers vermaaklik of dalk selfs bietjie vreesaanjaend, maar dis maar my manier.

Nou dat ek gemasker moet rondbeweeg, kom ek agter dat my pratery ook buite die motor uitbeweeg het. ‘n Hele paar keer vra ek kwaai binne-in my masker: “Weet jy sowaar nou nog nie dat jou mond én jou neus moet toe wees nie?” Dit help niks, maar dit laat my beter voel! “Nee man, hou jou kind se hand vas!” “Aag komaan pappa, koop nou maar die swietie …” “Die beginsel van in ‘n ry staan is nie só moeilik nie, is dit?” en soortgelyke gedagtes word nou in my masker gemompel – woerts, dis van my hart af en niemand het dit gehoor óf gesien dat ek met myself (of met hulle) praat nie.

Toe my skoolhoof my in my eerste jaar van skoolhou daarop wys dat ek tog nie soggens in die personeelkamer so geïrriteerd moet wees as ‘n sekere kollega te veel te sê het nie, het ek heel verontwaardig gesê: “Maar, Meneer, ek het nie ‘n wóórd gesê nie!” En daar leer hy my op sy kalm manier ‘n groot waarheid oor myself toe hy met ‘n glimlag sê: “Jy, Juffrou, hóéf nie ‘n woord te sê nie.” Ek het van daardie dag af regtig probeer om my gesigsuitdrukkings te beheer, maar ai, dis moeilik. Eintlik onmoontlik, al het ek darem al geleer om dit effens te versteek. Maar hier kom die masker nou handig te pas: met net die oë wat uitsteek, is dit darem net die helfte so moeilik!

My meisiekind het nou die dag tydens ‘n foongesprek gesê sy kan hóór hoe rol ek my oë! Ek het so lekker gelag, maar nou ja … dit is maar hoe dit is. Buitendien het sy dié gawe, of tekort aan gesigbeheer, by my geërf.

As die maskers afkom, sal ek weer hard moet oefen aan my kalm gesig, en seker maar op my tande moet byt. Maar tot dan bly dit waar dat daar áltyd iets is om voor dankbaar te wees.

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Die ding met ‘n pad

Dit val my op dat ek opmerklik baie foto’s van paaie het. Dit laat my besef dat ek nogal ‘n ding het met paaie, en met foto’s van paaie.

Daar is vir my ‘n onbetwisbare bekoring aan ‘n pad, ‘n hek, ‘n heining … Toegegee, die foto van ‘n bruid en bruidegom wat doer voor in die pad stap met ‘n verflenterde ou bruin soetkysie in die voorgrond, se rug is dalk al bietjie hol, maar die hele idee van bagasie wat agtergelaat moet word, het tog meriete! Iewers was daar ‘n fotograaf met insig, of is dit nou weer net ek wat dinge sien wat ander nie verstaan nie?

Foto: Maryke Venter

Ek het ‘n foto van my twee “groot” kinders wat op hulle troudag lieflik en lagbek oor ‘n plaashek leun – dit is een van my gunstelinge. Hulle is nou eers twee jaar getroud en moes al ‘n hele paar hekke navigeer: ‘n nuwe besigheid, ‘n trek oor die blouberge Kaap toe, Covid wat die toerisme-hekke ongeskik en hardhandig in hulle gesigte toegesmyt het. Saam daarmee is daar ander drome en planne wat ook nou agter toe hekke moet wag. En dis maar net dié waarvan ek weet! Tog, die bekke bly meestal lag – al is die hekke nie almal oop nie, die paaie is nog daar. Gelukkig kan mens deur daardie hekke sien, en nog steeds fokus op wat daaragter wag.

Zevenwacht

Dan is daar ook ‘n foto in my versameling van bogenoemde twee hek-oopmakers wat saam met hulle kleinsus in ‘n pad afstap op ‘n pragtige wynplaas. Toe ek die foto geneem het, het ek gewéét die pad is vol klippe, steil en partykeer amper onbegaanbaar. Nou weet ek ook dat as ons mekaar mooi vashou, geen pad te moeilik kan wees nie.

Nieuwoudtville-omgewing: ‘n pad na wat?

Partykeer kan ons nie eens sien waarheen die pad lei nie. Die aanduidings is wel daar dat dit ‘n goeie plek kan wees, maar daar is tog ‘n risiko. Mens weet nooit regtig nie, en die harde waarheid is dat daar nie altyd ‘n lig vir elke pad is nie. Dis wanneer ons maar moet probeer … want anders gaan ons nooit weet nie.

Willemsrus, Namakwaland: ‘n dun strepie pad so tussen die mooi

Dikwels is dit nie regtig ‘n pad nie, net ‘n dun voetpaadjie: ‘n skaars-sigbare strepie waarin mens maar fyntjies moet trap om nie skade aan te rig nie, of nog erger, om nie skeef te trap nie. Dan moet ons maar stap, terwyl ons moedig (of koppig) hoop vir die beste – en ás daar dan ‘n geswikte enkel of ‘n nerf-af knie oor ons pad kom, sal die mooi dinge waarby ons verby is en wat nog voorlê, hopelik daarvoor vergoed.

Noord-oos Thailand, 2017 … ek het nie geweet wat om daardie draai wag nie – gelukkig dalk!

Ek glo nie dat ons elkeen se pad tree vir tree vooraf bepaal is nie – eerder dat ons eie keuses grotendeels ons pad bepaal. Te veel verkeerde keuses is al voor die deur van die “voorsienigheid” of iets dergeliks gelê, terwyl die waarheid eintlik is dat die verkeerde opsie uitgeoefen is, gewoonlik teen alle advies en logika in. Ek kan my nie vereenselwig met die idee dat ek ‘n hulpelose marionet is en dat my toutjies deur magte van buite getrek word nie. Nee wat – ek moet maar aanvaar dat party paaie vreesaanjaend is, met onbekende eindbestemmings, toe hekke en steil bulte. Maar wat ‘n groot avontuur!