Categories
Die Lewe

Lewe voor die dood

Ek staan soms verstom oor hoe mense ure lank kan filosofeer oor die lewe ná die dood. Ek gaan beslis nie hier debatteer oor die bestaan al dan nie van daardie lewe nie. Waaroor ek wél iets te sê het, is die raaisel dat daar so baie mense is wat so slim is oor iets waarvoor daar geen empiriese bewyse is nie, terwyl hulle hiérdie lewe, die een waarin hulle nóú met albei voete staan, vermors!

Moenie my misverstaan oor hierdie vermorsing nie – hoe elke mens sy tyd deurbring, is ‘n kwessie van vrye keuse. Ekself is ‘n groot voorstander van my eie tyd mors, al probeer ek hard om nie ander mense se tyd te mors nie, en al raak ek magteloos moerig as ander mense my tyd mors. Ek beskou dit byvoorbeeld nie as tydmors om so nou en dan net heeltemal niks te doen nie: net te sit, toe te laat dat die son op my skyn, die gras my tone kielie en te luister na die voëltjies en windklokkies in my tuin.

Moet my asseblief nie verdoem nie (of as jy wil, moet jy maar)! Ek ontken nie die idee van die ewige lewe of enige ander soortgelyke idee nie. My punt vandag is dat ons meer aandag behoort te gee aan die lewe vóór die dood! Veral omdat ons nie weet hoe lank dit gaan wees nie, in teenstelling met die slimmes wat sê die volgende lewe gaan vir altyd aanhou. Hou op tyd mors, man! Doen iets wat vir jou lekker is, probeer iets nuuts, waag ‘n kans. Of wees goed vir iemand anders sonder om dit agterna aan die groot klok te hang. Dis jóú lewe – kwel jou minder oor hoe ander hulle s’n lewe, hou op om vir hulle te preek en wees liewer ‘n voorbeeld. Gebruik jou geleenthede, waardeer jou lekkertes. Maak iets lekkers, of koop iets lekkers, en eet dit sonder om skuldig te voel. Bederf iemand. Druk jou geliefdes, krap ‘n dier se magie. Vergewe iemand. Verander ‘n uitgediende standpunt. Erken ‘n fout. Bel iemand wat swaarkry of alleen is, of stuur ten minste ‘n stemboodskap – ‘n prentjie van ‘n reenboog, rosies en ‘n oulike beertjie doen nie dieselfde as om die stem van iemand vir wie jy lief is te hoor nie.

Foto: Central Bark

As 2020 ons iets geleer het, dan hoop ek dit is dat die lewe, hierdie lewe, die een vóór die dood, vlietend is, en kosbaar. Lééf dit.

Categories
nostalgie

Roomys-rykdom

Ek het grootgeword in die tyd van roomyskarretjies – drie- of vierwiel-fietse met ‘n vierkantige houer voorop. Die roomysverkoper het ‘n klokkie gelui en ons het dan straat toe gehardloop en hom voorgekeer. Ek onthou goed hoe my groter sussies my moes oplig sodat ek binne-in kon kyk na die koue lekkerte en dan my keuse kon maak. Die roomyse wat ons kon bekostig, het 3 of 5 sent gekos. Daar was ook so ‘n dubbele een, met twee stokkies, wat mens kon deel as jy dit versigtig in twee gedeel het met ‘n mes. Daar was sjokolade oor die boonste punt, maar dit was duur … ‘n hele 9 sent.

Toe ek groter was, het mens waentjies gekry wat sulke temerige deuntjies gespeel het, en draairoomyse verkoop het. Dit was te duur vir ons, maar gaandeweg het hulle die ander roomyswaentjies verdring totdat hulle klokkies nooit meer in die strate gehoor is nie. Daar was wel in my hoërskooljare ‘n paartjies wat by die bushalte gestaan het. Dit was in ‘n doodloopstraatjie agter die een hoërskool – al die busse het daar bymekaargekom met kinders wat hulle van al die skole af aangery het, en daar moes ons dan oorklim in die busse wat na die onderskeie woonbuurte toe gery het. Ek het nooit by hulle roomys gekoop nie, omdat ek altyd te bang was ek sal die bus verpas. Of dalk het ek nie geld gehad nie, of ek was dalk net nie lus vir roomys so ná ‘n lang skooldag nie. Miskien het die feit dat ek nie die klokkie al van die vorige straat af gehoor het, my sente in my kouselaai bymekaar gemaak en opgewonde by die hek gewag het nie, die betowering gesteel …

Ek weet dat die roomyse wat vandag in die supermarkte in deftige yskaste lê, seker baie lekkerder is as doerietyd se karretjie-roomys. Dit word waarskynlik in meer higiëniese toestande gemaak, vervoer, en verkoop! Die foeliepapier waarin vandag se roomys toegdraai is, kom maklik af, en klou nie op party plekke vas sodat jou vingers later taai is van sukkel om dit af te kry nie. Tog verlang ek terug na daardie ondervinding: die geluid van die klokkie, die sussies wat mekaar in die huis roep, dan die koue “rokie” wat uit die bek van die roomysman se waentjie in my gesig blaas as hy die dik deksel oopmaak, my sussies se hande om my lyf terwyl ek uitsoek, die trots van my éie geldjies in die vereelte hand van die glimlaggende roomysman neersit, en daarna die oopmaak en eet op die gras voor die huis …

Foto: twinklediaries.com

Wat presies is dit nou eintlik wat my so nostalgies maak? Die roomys? Verlang na my susse? Sommer net kleintyd se rykdom-in-armoede? Ek weet nie. Ek vermoed dit kom saam met die besef, so op dag 126 van hierdie grendeltyd, dat die groot rykdom in die klein dingetjies lê – daardie wat selfs nog minder as 3 sent kos.

Categories
Die Lewe

Pasmaats

Ek sien ‘n mode-artikel in ‘n tydskrif waar dinge wat glo goed bymekaar pas, saam groepeer word. Soos swart en wit, rompe en stewels … jy kry die idee. Later snuffel ek op sosiale media en sien hoe mense uitsprake maak oor dinge waarvan hulle duidelik nie kennis het nie, kommentaar lewer op artikels wat hulle ooglopend nie gelees het nie en woorde gebruik wat hulle nie kan spel nie. Die besef tref my: as ons meer gereeld pasmaats gebruik het, sou die wêreld dalk ‘n bietjie beter, makliker, sagter gewees het.

Natuurlik is daar die dinge wat ons almal wéét hoort bymekaar, en ons tref hulle selde een-een aan (in mý huis, in elk geval!) – soos sop en brood, fliek en springmielies, slappap en botter, swem en koffie … maar dan is daar ongelukkig kere wat een pasmaat kaal staan sonder sy maatjie.

Neem nou byvoorbeeld woede en kalmte. Daar behoort ‘n wet te wees wat jou verbied om jou te vererg sonder om diep asem te haal. (Ja, ek praat van en met myself!) In dieselfde kategorie val passie en balans. Dit is sekerlik omdat hulle ook soos ek gedink het, dat die ouer mense so gereeld gebid het vir krag en genade. Daardie twee is pasmaats – sonder genade gaan krag in die meeste gevalle dodelik gevaarlik wees.

Dan is daar drome en harde werk. Walt Disney word dikwels onvolledig aangehaal: dit is nie waar dat ‘n mens alles kan doen waaroor jy kan droom nie – dit verg dekselse harde werk! Ja, die koning van fantasie hét gesê “If you can dream it, you can do it,” (alhoewel hierdie beroemde woorde blykbaar deur Tom Fitzgerald, wat vir Disney gewerk het, gesê is) maar hy het ook gesê: “If you have a dream, turn it into a goal” en “All our dreams can come true if we have the courage to pursue them.” Enige dromer weet dat die skep en bereik van ‘n doelwit, en die moed om dit waar te maak, bitter harde werk is!

‘n Ander paartjie wat tog te dikwels geskei word, is sukses en nederigheid. Ons arme wêreld loop krom onder die las van mense wat sukses behaal het, en toe vergeet het dat hulle dit eerstens nie alleen reggekry het nie, tweedens nie alleen in stand kan hou nie, en derdens op die ou einde nog maar dieselfde mens is as vóór hulle sukses. Ek glo daar het nou name by jou opgekom – party dalk wêreldberoemde figure, en ander dalk mense (of monsters) wat jou lewenspad gekruis het.

Moraliteit en lojaliteit. Ja, hulle rym selfs! Dis goed en wel om ‘n stel morele reëls te hê, en daarsonder sien ons mos hoe die wêreld wreed en lelik raak. Maar pak tog maar die toga en hamer weg waarmee jy so graag oordeel. Wat jý as reg of aanvaarbaar beskou, is nie noodwendig die begin en einde nie. Buitendien het jy nie altyd al die feite nie, en ken jy gewoonlik nie die konteks waarbinne die optrede wat jy so verdoem, gebeur het nie. Temper jou vuur en swael maar ‘n bietjie met deernis, en veral met lojaliteit. Daardie kennis, vriend of familielid wat oor jou selfgemaakte werklikheid se grense getrap het en wat jy toe met een dramatiese swaai van jou toga en een genadelose kap van jou hamer gevonnis het … verdien hy of sy nie iets meer nie?

Deftigheid en opregtheid. O, ek het ‘n DING oor pretensie. Daar is tye, baie tye, wanneer ‘n goeie skeut “kommin” nodig is! Die meeste van die tyd, inderdaad, is dit in my oë beter om net te wees soos jy is, te sê wat jy voel en te doen wat jou binnegoed vir jou sê om te doen. Natuurlik moet jy jou oordeel aan die dag lê en darem nog basiese maniere en goeie smaak aan die dag lê. (Verwys terug na woede en kalmte …) As mense net wil besef dat aangeplakte deftigheid presies dít is: aangeplak! En daai gom steek aan die kante uit. dit maak borrels in die middel en die ergste van alles, dit gaan nie hou nie …

Dit is nou maar eenmaal soos grondboontjiebotter en konfyt, soos kort rokkies en hoë skoene – hulle kan een-een werk, maar saam is hulle beter!

Categories
nostalgie

Eet en drink vir onthou en dink

Ek luister na ‘n reisprogram en ‘n man vertel van sy ondervinding met die mense en kos in Portugal. My dierbare oud-kollega en absolute reis-rolmodel, Isabel, deel die mooiste foto’s van kos en speserye en mense in Marokko. Ek lees ‘n artikel raak oor ‘n stryery in koskringe oor die oorsprong van Maleier-kookkuns … en ek besef net weer hoe ‘n groot rol kos in ons kultuur speel.

Toe ek destyds in Thailand moes begin werk soek, het ek verkies om nie in ‘n stad te gaan skoolhou nie, en tot die meeste van my baie jonger kursus-kollegas se verbasing, was ek baie opgewonde om in ‘n “deep rural area” in die noord-oostelike hoek van Thailand geplaas te word. In retrospek moet ek erken dat dit dalk tóg effens onbesonne was! Ek sal nooit vergeet hoe die behoudheid al stywer om my hart getrek het soos die groot bus my al dieper in die nimmereindigende oerwoude ingeneem het, terwyl Engels geleidelik van al die padtekens verdwyn het nie – om nie te praat van die paniek toe ek in die middel van die nag by ‘n verlate busstasie afgelaai is met die naam van ‘n hotel op my selfoon as enigste verwysing na waarheen ek op pad is!

Nadat ek deur twee wild-vreemde Samaritane na die hotel toe geneem is (taxi’s werk nie meer ná middernag op die platteland nie) en daar met ope arms ontvang is, was my volgende smakie van Thai-hartlikheid later die oggend toe die hotel-eienaar aandring; “We drink tea!” omdat dit nog te vroeg was vir my bus (wat toe ‘n trok was!) die oerwoud in. My Thailand-blogs vertel van hierdie hotel-engel, Nillapong, maar vandag dink ek uit ‘n ander hoek aan my ondervindings daar: dat die meeste van my vriendskappe oor iets te ete of te drinke aangeknoop is, en dat die helderste herinneringe op een of ander wyse aan eet of drink gekoppel is.

Ek sal nooit vergeet hoe ek ‘n padda geëet het nie!
Ek het my Chinese buurvrou braaibroodjies leer eet, én haar geleer om dit te sê!

Plat op die grond, knie-aan-knie, op gevlegte grasmatjies is ek in Thai-huisgesinne verwelkom en soos ‘n koningin behandel terwyl ek op hulle heerlike tradisionele kos getrakteer is. Soos ‘n wafferse tiener het ek op warm aande agterop Thai-bromponies of op my eie groen fiets deur die strate van “my dorpie” gezoem en is oral deur inwoners voorgekeer om iets saam te eet of te drink. My huisbaas het gereeld op sy bromponie opgedaag met stapels heerlike vrugte – al kon hy amper niks Engels praat nie, het hy met ‘n breë glimlag en groot gebare beduie dat dit vir my is, want “you like, you like!” Naweke het die baas van die taalskool se man ons met sy rooi 4×4 diep die oerwoud ingeneem om daar te gaan werk – altyd met sakke vol padkos op die agtersitplek, afgesluk met soyamelk en coconut water – een van die min smake wat ek maar net nie kon leer liefkry nie. Die mense in die jungle villages het selde opgedaag sonder armsvol vrugte, groente of kruie. En een van my laaste en kosbaarste herinneringe aan my verblyf daar in die oerwoud is die vroutjie wat my met ‘n piesang getroos het toe ek so bitterlik gehuil het oor my weggaan …

Hierdie kuiers by ons blyplek het dikwels gepaard gegaan met saamsing-sessies ook. Jack (met die kopdoek) was die dorp se musikant.
Ek het daardie vissies help vang!

Hier in my eie huis word die lekkerste kuiers om die eetkamertafel gekuier – voor, tydens en na etes wat uit almal se gunstelinge saamgestel is. Van vroegoggend koffie en beskuit sommer in pajamas bo-op iemand se bed, of in die kombuis, tot laataand warm sjokolade of slaapteetjies … die innigheid en intieme saamwees gaan maar net dikwels gepaard met eet en drink. Dit is nie seisoensgebonde nie: in die winter is lekker dik sop, kerriekos en bredie of warm melkkos in aanvraag, maar daardie warm koffie binne-in die swembad op ‘n somermiddag, melk-ysies of roomys in die somerson bied ook heerlike agtergrond vir onvergeetlike tye. Net soos koffie uit die pienk fles saam met soetkoekies op die strand … dan is ons nog nie eens by prentjie-verjaardagkoeke of die Kersfees-oormaat van kleintyd tot onlangs nie!

Ek sal dit maar moet erken – kos is die kern van my hele herinnering-skat!

Categories
Die Lewe

Ry, stop, links, regs …

Ek het waardering vir deftige motors wat jou kan help parkeer en omtrent kan koffie maak en stryk, maar ek reis seker nie genoeg dat ek kans sien om so baie geld in ‘n ryding te belê nie.

Ek het onlangs vir iemand gesê dat my karretjie my bring waar ek wil wees, net soos een wat tien keer soveel kos. My woorde “sy kan ry, draai en stop wanneer ek wil, en sy het darem ‘n paar ekstra knoppies ook wat ek kan druk” het by my vasgesteek, en dis waaraan ek nou al vir ‘n rukkie loop en herkou. Die mense om ons … dis baie soos ‘n kar met al sy fieterjasies.

Foto: gameartguppy.com

Elke mens, of ek altans, het ‘n petrolpedaal nodig. Dankie tog, ek hét sulke versneller-mense in my lewe. Hulle gee vir my spoed, jaag my aan wanneer nodig, maar keer darem dat ek nie té onverskillig raak nie. As ek kon, sou ek net voortsnel, brullend jaag met skreeuende bande om elke hoek en draai. Sover dit ander mense betref, is ek hopelik ook wanneer nodig ‘n versneller wat daardie ekstra bietjie oemf of momentum gee wanneer hulle dit nodig het.

Genadiglik is daar mense wat kan remtrap … stadig en geleidelik soos ons geleer is (anders tol en rol ons mos!) word ek in die bek geruk sodat ek meestal nog steeds my bestemming bereik, maar darem regop en in een stuk. Snaaks genoeg, al dink ek ek is meer van ‘n versneller, kan ek tóg partykeer vir ander mense ‘n rem wees, heel kalm die een wees wat sê: “Hokaai, stadig bietjie … versigtig … jy’s te haastig / onverskillig / naby aan die afgrond!”

Dan is daar natuurlik die stuurwiele, want waar sou ons tog gewees het sonder hulle? Die wyses, kalmes, objektiewes wat weet waarheen ons moet mik en ons subtiel (en soms meer aggressief wanneer nodig) in die regte ringting stuur. Dankie, dankie tog vir al die stuurwiele in my verlede en nog steeds: onderwysers, mentors, vriende, sussies, vriende, kollegas, en meer as wat mens sou verwag, kinders – my eie sowel as ander mense s’n!

Tot my ergernis is daar heelwat mense wat blykbaar onbewus is van hulle bestaan, maar flikkerligte is ‘n noodsaaklike deel van elke motor se mondering, en ook van my daaglikse avontuur. Ek het hulle baie nodig: daardie amper ongemerkte, maar aanhoudende waarskuwings dat ‘n rigtingverandering nodig is. Dit is nodig dat ander dit ook moet kan sien – hier kom ‘n verstelling, pas daarby aan! Liggies wat flikker is daar vir ‘n rede: ons moet hulle net raaksien en betyds reageer, né?

Lugversorging is die een luukse waarsonder ek dit nie sommer in ‘n motor waag nie. Ook in my lewe is dit ‘n noodsaaklike luukse! Ek sou swaarkry sonder mense wat ‘n koue luggie oor my blaas wanneer my plofbare humeur, my onbeteuelde verbeelding of een of ander intense emosie die oorhand wil kry. Ook die teenoorgestelde is waar: soms het ek ‘n bietjie warmte nodig as daar vir watter rede ookal ‘n yslagie oor my hart of verstand begin aanpak.

Daar is natuurlik ook ‘n rede hoekom veiligheidsgordels wetlik verpligtend is. Ek sou báie lankal kop eerste deur die voorruit van my lewe gevlieg en in stukke op die pad bly lê het sonder daardie arms wat my veilig terugdruk in die sitplek. Ek is gans te dikwels op pad om teen ‘n nekbreek-spoed aan te hou beweeg in ‘n rigting wat sonder twyfel op ‘n botsing afstuur. Dan is daar gelukkig ook lugsakke wat my omring. Want botsings is partykeer onafwendbaar, en dan is dit onmoontlik om die impak alleen te absorbeer. My lugsakke is partykeer simpatieke ore, lojale ondersteuning, goeie, goedbedoelde raad, tydige kritiek of waarskuwings, liefdevolle arms of net ‘n veilige omgewing en aanvaarding. Dit het my lewe al oor en oor gered.

Foto: WheelMonk

Kom ek wees eerlik – ek hou van ‘n luuksetjie so hier en daar. Die klanksisteem is onontbeerlik. Selfs al ry ek net ‘n kort entjie, ek het musiek in my ore nodig. Ek is so dankbaar dat ek ook mense in my lewe het wat geluide maak wat by my gemoedstoestand pas: partykeer lekker ruk-en-rol, ander kere rustige klanke, soms bietjie rowwe saamsing-treffers en partykeer bloot die waarheid in ‘n saaklike en realistiese nuusleser-stem.

Die pad is partykeer lank, partykeer kort, dikwels vol slaggate, altyd vol onverwagte gevare. Gelukkig is daar baie keer heerlike aftrek-plekkies waar mens rustig die uitsig kan geniet, en gewoonlik is daar darem duidelike waarskuwingsborde en weerkaatsende liggies om my teen die gevare te waarsku. Ek moet net sorg dat my tenk vol is, en my voorruit skoon genoeg sodat ek onbelemmerd kan uitkyk!

Lekker ry!

Foto: The Pink Bridge

Categories
Die Lewe

Onkruid uitroei

Ek het vanoggend ‘n baie energieke sessie in die tuin gehad. Liewe Thabo se beddings het begin boedel oorgee teen die onkruid, en ek is bang hy gaan vreeslik met ons raas as hy terugkom werk toe. Ek staan in elk geval verstom oor die wonderwerke wat hy een keer per week vermag met net een heeltemal gesonde arm!

Nietemin, so tussen die lekker klam grond en twee oorywerige Pekingese wat die vars-omgedolwe bedding baie geniet het, het ek ‘n paar slim lessies geleer oor onkruid-uitroei. In die tuin, maar natuurlik ook in my kop.

1. Dra maar liewer handskoene. Daar kruip geniepsige dorings weg waar jy dit soms glad nie verwag nie. Maar jy hoef nie die onkruid te los omdat jy bang is vir die dorings nie – beskerm jouself, allawêreld!

2. Kyk mooi. Jy dink dalk dit is ‘n mooi ou blommetjie, maar moenie glo nie … alles is nie altyd soos dit lyk nie. Uit ‘n ander, meer positiewe perspektief (nee, moenie jou oë rol nie, ek kan nie help nie!) kan ek partykeer verstom wees oor die mooi, fyn blaartjies in die mooiste somer-kleure wat blom op die lelike ou winter-onkruidstingels.

3. Wees deeglik. Dit help nie om net bolangs uit te roei nie. Die klawer, wat nie net mooi blommetjies dra nie, maar waarvan ons as kinders graag die blaartjies gekou het agter die lekker suur smakie aan, het skelm klein bolletjies wat graag in die grond agterbly, en dan maar net later weer nuwe plantjies produseer. As daar iets negatiefs in jou gedagtes oorbly, hoe klein ookal, gaan dit waarskynlik in die toekoms maar net weer kop-uitsteek.

Foto: Kings Plant Doctor

4. Moenie alles glo wat jy hoor nie. Ons het mos al almal gehoor dat klawer geluk bring – veral as jy so gelukkig sou wees om ‘n vierblaar-een te kry. Wel, as dit waar was, moes die geluk ons nou al verveel het! Ai, en is die mensdom tog nie so lief om alles te glo wat ons hoor nie! Veral as dit bietjie skandalig is, of melodramaties, of skokkend. Ons maak nie eers seker van die feite nie, né? Sluk net, sonder om te kou, en besef eers later, of soms nooit nie, watter skade aangerig is.

5. Raak dadelik ontslae van dit wat jy uitgeroei het. Gooi dit ver weg! Stop in ‘n swart sak en knoop dit styf toe. Kry iemand om jou te help as dit nodig is – laat hy of sy die sak se bek vir jou oophou, en stop alles in. Trap daarop as dit nodig is om alles in te kry! Maak bondels, breek die stingels, gebruik die krag wat jy wéét jy het! Dit is dalk moeite, maar daardie dinge in jou kop waaroor jy elke kort-kort besluit jy nie weer gaan tob nie – raak nou régtig ontslae daarvan! En dalk is dit sommer lessie nommer 5.5: mens hoef dit nie alleen te doen nie!

6. Vervang die onkruid met iets beters. Die bedding is nou maar kaal. Ek het dit mooi netjies gehark, ja, so bolangs lyk dit skaflik, maar ek sal mooi moet dophou dat daar nie wéér ongewenste goeters opkom nie. Die beste sal wees om iets sterks daar te plant. As ek my kop met positiewe, mooi en lekker dinge besig hou, is dit makliker om die kop-onkruid uit te hou. En dan lyk ek sommer ook beter!

Laastens … daar was heelwat hen-en-kuikens in daardie bedding. Daar is nog steeds! Al het ek die tuinvurk rég langs haar diep ingedruk om die hardnekkige doring-onkruid se wortels los te woel, het daardie hennetjie net haar gestreepte blaar-skouers geskud en saam met haar kleintjies sterk bly staan. En dít is dus my lessie nommer 7 vir hierdie dag:

7. As jy jou wil vasloop, sukkel met ‘n mamma. Of dit nou my skoolkinders, my grootmens-studente, my onder-die-vlerk jong juffrouens of (verál) my eie twee hart-se-punte is – ek sál verbete baklei, vasklou en beskerm – maak nie saak hóé groot en skerp die vurk is nie.

Op hierdie pragtige wintersoggend het ek nie net my lyf ‘n lekker oefensessie gegee nie, maar ook sommer ‘n hele paar planne gekry om my kop ‘n bietjie skoon te maak! Lekker tuinmaak!

Categories
Humor

Slaap, of nee wag, wakker bly

Die inperking mors met my slaap-patroon. Onlangs lê ek die venster en dophou, wagtend vir die son om op te kom terwyl ek luister na die voëltjies wat solank begin oefen vir die dag se konsert.

Skielik dink ek aan Rip van Winkel. Ek onthou breë trekke van die storie, maar die detail is vaag. Sodra ek opstaan, gaan ek die storie soek en lees, besluit ek. Ek moes geweet het dit gaan gebeur: die internet-soektog na die oorsaak, tydsduur, verklaring en ander besonderhede van Rip se slaapsessie, lei my op virtuele ompaaie en die ontdekking van allerlei interessanthede, bruikbaar sowel as totaal nutteloos (my gunstelinge is laasgenoemde!), oor die wêreld van dommel en dut.

Heelwat meer relevant as ou Slaapkous Rip se slapery, is die feit dat Randy Gardner in 1964 vir 264 ure, of 11 dae, wakker gebly het. Hy was nou wel net 16 jaar oud, maar ek kan nie dink hoekom enigiemand himself só sal wil straf nie. Die huidige Guinness wêreldrekord vir wakker bly is in 1977 deur Maureen Weston opgestel nadat sy vir 449 ure nie geslaap het nie, maar daarna het die Guinness-rekordeerders opgehou om rekords oor wakkerbly op te teken, aangesien hulle dink dit is te gevaarlik. Ek sê mos!! Een van die nadelige gevolge van te min slaap, is hallusinasies – dit verklaar dalk party van die dinge wat ek deesdae om my sien gebeur. Dit móét hallusinasies wees!

Bron: weirdfacts.org

Ek lees dat lank voor Rip van Winkel, daar ‘n Griekse seun genaamd Epimenides was wat aan die slaap geraak het terwyl hy na sy pa se skape moes kyk. Toe hy uiteindelik na 57 jaar wakker word, het hy die gawe van profesie gehad. (Ek wonder of sy pa nog daar was – ek weet wat mý pa sou gedoen het as ek my pligte so gruwelik versuim het!) Epimenides is ná sy dood deur sy landgenote as een van hulle baie gode vereer, maar dit het meer verband met sy heldedade in ‘n oorlog teen die Spartane as met sy oordadige middagslapie.

Reeds in die 14de eeu is die storie van Zellandine opgeteken – ‘n pragtige prinsessie van die fantasiewêreld Zeeland. Sy het op ‘n geheimsinnige wyse aan die slaap geraak terwyl sy besig was om te spin. Dié storie het nogal vreemde, tipies Middeleeuse intriges, maar uiteindelik word sy natuurlik deur ‘n prins wakker gesoen. Dit klink bekend, né? Ja, dit is op hierdie storie wat die Grimm-broers hulle 19de-eeuse sprokie van Prinses Aurora, of soos ons haar in Afrikaans ken, Doringrosie, gebaseer het.

Feministe spring glo vreeslik op hulle perdjies (seker almal merries, dié perde!) as hulle dié storie hoor, sien of lees. Hulle het groot besware teen die hulpeloosheid van die prinsessie, en die feit dat sy deur ‘n man gered word, nogal ‘n chauvinis wat haar sonder toestemming soen! Red nou ‘n nasie – wie wil nou jousélf wakker soen, en hoe doen jy dit in elk geval? Ek moet sê, my feministiese streep word in hierdie geval totaal uitgewis deur my liefde vir fantasie en romanse!

Terug na Rip van Winkel – volgens my navorsing het hy in die berge gaan skuiling soek teen sy vrou se vreeslike geneul. Daar het hy toe saam met vreemde mannetjies (wat toe eintlik spoke was!) aan’t drinke geraak en vir 20 jaar geslaap. Toe hy wakker word, ontdek hy dat hy die hele Amerikaanse Vryheidsoorlog (1775 – 1783) misgeloop het en dat sy vrou, soos al sy ander tydgenote, al dood is. Ek wonder waaroor hy die blyste was! (Eintlik wonder ek ook hoekom sy vrou hom nie gesoek het nie …)

Al my rondlesery oor slaap en wakkerbly het my nie veel in die sak gebring behalwe om ‘n redelike deel van ‘n ingeperkte Sondag in beslag te neem nie. Maar hoe ookal, ek stem saam met D.F. Malherbe wat so mooi oor die slapery gedig het: Wat is die slaap ‘n wondersoete ding…

Categories
Motivering

Saadjies vir later … ‘n kykie na die vordering!

Dit is omtrent 10 dae later, en sowaar – die Kwala-daisies waaroor ek net nou die dag hier geskryf het, begin opkom!

Juis omdat ek begin moeg raak vir die inperkings-mure, was die klein groen wonderwerkies vir my ekstra spesiaal! Ja, ons het hulle in die donker, onder die grond begrawe, maar hulle laat hulle nie vaskeer nie. Kyk net hoe kraak hulle die aarde wat hulle probeer inperk het!

In my verbeelding hoor ek die aarde kraak …

As ek een-een na hulle kyk, is hulle maar nog bitter klein, en ek besef dat daar nog baie kan verkeerd gaan, maar aan durf, vasberadenheid en ‘n gesindheid van “ek-sal-my-nie-laat-onderkry-nie” is daar geen tekort nie.

Onbenullig? Klein? Kyk wat kan ek doen!

Die klein kragtoertjies inspireer my ook sommer om op elke gebied waar dit vir my voel die wêreld, my omstandighede, my emosies of wat-ookal is besig om te swaar op my te druk, net diep asem te haal, my vuiste te bal, op my tande te byt en (al is dit dan net in my kop) dit uit te basuin: “Hier kom ek! Kyk hoe sterk is ek! Moet my nie onderskat nie! Hou my dop – een van die dae blom ek!”

En dan moet ek net eenvoudig na bó beur – na die lig toe!

Categories
Motivering

Sing terwyl die bomme val

Ek het ‘n trotse reputasie as ‘n boekwurm, een waaraan ek gereeld werk. Van kleins af al, baie dikwels tot ergernis van ander, raak ek verlore in die wêreld tussen die blaaie van ‘n boek. Met die jare het ek darem ‘n bietjie meer selfdissipline aangeleer en minder huistakies en ander pligte afgeskeep om te kan lees, maar ek is nog steeds altyd besig om ten minste twee boeke tegelyk te lees.

‘n Deel van my bomskuiling

Ek weet nie of dit in die gene oorgedra is nie – my pa was ook baie lief vir lees en ten minste twee van my susse ook, maar ek was regtig meer trots as geskok toe ek uitvind dat my jongste meisiekind Wilbur Smith en Harry Potter verkies wanneer haar Engelse juffrou die voorgeskrewe boek in die klas lees! Dankie tog dat dié juffrou maar oë toegeknyp het en dat sy, toe ek haar eendag oor ‘n koppie koffie daaroor vra, verduidelik het: “Man, daardie kind ken haar voorgeskrewe boek uit haar kop uit!” (Die betrokke voorgeskrewe boek was George Orwell se Animal Farm en ek kan getuig dat sy dit wél baie goed geken het!)

In elk geval, lees is een van my groot liefdes. Daar is min genres waarvan ek nie hou nie. Ek het ‘n grootmens geword voordat ek die wonder van volwasse fantasie ontdek het: Game of Thrones was nog nie ‘n televisiereeks toe ek vir dae aaneen tussen kastele, konings, drake en ridders weggeraak het nie. Trouens, dit was eers toe die TV-reeks die boeke ingehaal en verbygesteek het, dat ek die laaste reeks móés kyk om my nuuskierigheid te bevredig. Biografieë fassineer my – mense het sulke verstommende lewens. Misdaad, moord, mediese fiksie gryp my aan. Distopiese fiksie solank dit nie té veel eise aan my verbeelding stel, en my positiewe denkwyse te veel uitdaag nie. Romantiese fiksie, solank dit nie te stroperig is nie. Selfs rillers, maar dit moet my darem nie te lank en te veel laat ril nie.

Historiese fiksie is egter my gunsteling. Veral oorlog-stories boei my, en dit sluit sommer alle oorloë in. Tog is stories wat tydens die Tweede Wêreldoorlog afspeel, telkens dié wat ek kies. Daar is net iets in die omstandighede, die drama en die karakters van daardie tyd wat my betower. Hitler, Churchill, Roosevelt, Stalin, Dunkirk, Auschwitz, Pearl Harbor, Stalingrad, Hiroshima … ek weet nie hoeveel boeke daaroor ek al gelees het nie, en elke keer is dit ‘n ander perspektief, ander hartseer, nuwe feite, en telkens val dit my op hoe dieselfde veldslag beide ‘n oorwinning én ‘n neerlaag is, afhangende van wie die hoofkarakter is. Ek moet erken dat ek gewoonlik terwyl ek só ‘n boek lees, heelwat tyd op die internet deurbring om plekke en gebeure na te gaan of nóg meer daaroor te lees. Feite is inderdaad dikwels vreemder as fiksie!

Een van die aspekte van daardie verskriklike oorlog wat my nog altyd aangegryp het, is die bomskuilings: bestaande kelders wat ingerig is vir mense om te skuil teen lugaanvalle, en ook spesiale strukture wat opgerig is vir daardie doel. ‘n Mooi ware storie waarop ek afgekom het, is dat Julie Andrews se pragtige sangstem juis in só ‘n skuiling ontdek is toe haar gesin met sang die tyd verwyl en die oorlog-geluide probeer demp het. Daar is mos, dankie tog, gewoonlik iets positiefs wat uit elke negatiewe situasie voortspruit.

Veral in Brittanje was daar baie huise wat nie kelders gehad het nie, en daardie mense is voorsien van sink-skuilings wat hulle dan moes oprig, in 1.2 meter grond moes begrawe en dan ook met ten minste nog 38 cm grond moes bedek. Mense het dikwels dan sommer hierdie grond wat bo-oor hulle skuilings moes wees, met blomme of meer gereeld met groente beplant, en selfs kompeteer oor wie in die buurt se skuiling die mooiste gelyk het, terwyl hulle dan ook die kos-skaarste help beveg het. Dit herinner my baie aan ons klomp wat so verbete bak en kook terwyl ons skuil!

‘n Anderson-lugaanvalskuiling uit die Tweede Wêreldoorlog wat nog behoue gebly het.

Dit is juis die skuil-proses wat my aan die dink gesit het, omdat dit soveel ooreenkomste het met ons huidige situasie. Ons kruip ook maar weg – in ons geval sit ons nie in die donker en luister hoe vliegtuie hulle dodelike vragte oor ons koppe afgooi nie, maar ons sit in ons huise en probeer ‘n onsigbare virus oorwin.

Wat ons ken as “inperking”, word in baie state in die VSA shelter-in-place genoem. Dit is vir my ‘n mooi term, met ‘n meer optimistiese ondertoon. Skuil in jou plek. As ek die woord shelter naslaan, kry ek mooi dinge soos beskutting, beskerming, toevlug … alles dinge wat ek elke mens toewens.

Ongelukkig weet ek dat nie elkeen ‘n huis het wat ‘n skuilplek of ‘n toevlug is nie. Vir daardie mense is hierdie inperk-tyd sekerlik ‘n nagmerrie. Vir my is die ergste van die skuiltyd dat ek van my kinders en hartsmaats afgesluit is. Gelukkig is die een met wie ek my skuiling deel, iemand wat sorg en help. Ek is jammer vir mense wat nie so gelukkig is nie.

Een van die dae kom ons uit, en maak vir ons ‘n nuwe werklikheid. Hopelik gaan ons dan ook dit wat oorgebly het van ons ou, bekende wêreld meer waardeer. Onthou hoe die wêreld verander het na Vigs ontdek is? Bebloede rugbyspelers wat voortspeel en later lyk asof hulle in bloed gerol is, is iets wat ons nou nie meer sien nie. Na 9/11 is lughawens totaal anders as toe ‘n mens toegelaat is om ‘n mes aan boord van ‘n vlug te neem, solank die lem nie langer as 4 duim was nie. Beide hierdie veranderings is goed. Na Corona gaan ons seker nie meer verjaardagkersies bo-op ‘n koek doodblaas en daarna daardie koek eet nie. Ons gaan ander se persoonlike ruimte meer respekteer, meer hande was. Sportmanne gaan minder lek, snuit en spoeg. Ouers gaan meer simpatie hê met onderwysers, ons almal gaan meer respek hê vir gesondheidswerkers. Openbare ruimtes gaan hopelik skoner wees – dit alles klink vir my goed.

Dit gaan nie meer toegelaat word nie!

Ja, dit is vreesaanjaend. Wêreldleiers lyk nie altyd of hulle weet waarvan hulle praat nie. In die VSA het al meer mense gesterf as tydens die Viëtnam-oorlog. Mense ly honger. Mense raak opstandig. Nie almal gehoorsaam die reëls nie. My kinders bly albei in plekke waar die virus ‘n baie groter werklikheid is as hier waar ek skuil. Dan moet ons maar soos Julie Andrews en haar gesin maak. Ons moet sing, al is dit dan net in ons gedagtes, om die bangmaak-dinge weg te jaag.

As Julie Andrews se stiefpa haar nie in die bomskuiling laat sing het nie, moes die wêreld dalk sonder haar stem klaarkom!

Categories
Uncategorized

Trapklippies in die Covid- (of enige ander) rivier

Ek het kleintyd aangeleer om slegte dinge te vergeet, goeie dinge te onthou, en as daar nie iets goeds in ‘n situasie is nie, te soek totdat ek iets goeds kry. Ek weet hierdie uitkyk is nie altyd realisties nie – inderdaad, ek het ‘n baie sterk vermoede dat dit vir ander mense nogal irriterend kan wees. Ek besef mens kan nie altyd die gevaar, die risiko, die hartseer vermy nie, en tog probeer ek dit doen. Dis hoe ek oorleef. My coping mechanism. Ekskuus, taalpuriste. Hanteringsmeganisme wil nie hier werk nie.

Dus … getrou aan my onrealistiese, oor-positiewe natuur, begin ek soek na maniere om kop bo water te hou in hierdie woeste rivier van virus-vrese, fopnuus, negatiwiteit, wantroue, angs, irritasie, paniek, samesweringsteorieë, uitsigloosheid, wanhoop en apatie.

Bly besig. Tyd is bietjie soos melk. Jy moet dit betyds gebruik, anders raak dit suur. Ek is oortuig dat die meeste mense baie verlig was om te kan werk van die huis af. ‘n Mens kan ook net sóveel bordspeletjies, legkaarte en selfs lekker oorspronklike speletjies speel. Ek weet eerstehands dat baie studente en skoolkinders hulle irriterende, veeleisende onderwysers en dosente mis, en andersom verlang die onnies en dosente na daardie lui, rebelse studente. Selfs diegene wat nie werk nie, moet besig bly – nie net jou lyf nie, maar ook (en veral) jou kop. Wees kreatief, of ten minste net sinvol besig!

Skep orde. Ek weet, die eerste prentjie in baie koppe is nou ‘n gangkas, die boonste rak in een of ander kas, die garage, of daardie kas waarin die plastiekbakke en hulle deksels ‘n heelal van hul eie geskep het. Elke huis het sulke hot spots. (Weer eens, ekskuus: warm plek is nie wat ek bedoel nie, alhoewel dit dalk is waar daardie plekkies in my huis my gaan laat beland!) Maar ek dink nou eintlik aan ‘n ander tipe orde skep – of dalk is “orde” nie eintlik die regte woord nie. Prioritiseer, dalk? Besluit wat regtig belangrik is – juis nou dat ons sekere dinge en mense, veral, moet ontbeer, kan ons duideliker sien waarsonder ons nié kan klaarkom nie. Die teenoorgestelde is ook waar: sekere ander dinge, wat ons altyd hopeloos oorskat het, blyk nou glad nie so onontbeerlik te wees nie.

Maak skoon. En weer, nee, ek praat nie nou net van jou huis nie! My huis is nou skoon. Blinkskoon, ten minste vir tien minute nadat ek die lappe, besem, stofsuier en die hele versameling skoonmaak-parafernalia (Google sê dit IS ‘n Afrikaanse woord, régtig! En dit sê lekkerder as Pharos se bybehore, toebehore en goeters …) gebêre het. Maak ook jou binnegoed, jou binnekant, skoon. Skrop in die hoekies. Sit die stofsuier se langbek-katoeter aan en suig daar waar mens vergeet om te kyk. Raak ontslae van daardie onnodige goed wat net rondstaan en stof opgaar, wat lank gelede dalk ‘n doel gedien het maar nou net ‘n ergernis is. Maak oop die vensters van jou kop, trek die gordyne weg – laat die wind en die son bietjie inkom! Veranderde idees, vars gedagtes, nuwe denke … dis ‘n make-over wat geld nie kan koop nie.

Reik uit. Hoekom is ‘n dodelike virus nodig om jou te laat onthou om met jou mense kontak te hou? Kom jy regtig nou eers agter dat jy jou bure nodig het, en hulle vir jou? Bekommer jy jou nou vir die eerste keer oor die ou man wat in die asbliksakke soek vir iets om te eet? Ek is skuldig, Edelagbare, op baie sulke aanklagte. Ek besef nou dat daar dinge is wat ek het, of weet, of nie wil hê nie, of kan doen, wat vir iemand anders die wêreld net daardie klein bietjie draagliker kan maak. Die klein hand-uitsteek-gebaartjies wat ek die afgelope tyd gegee én gekry het, het vir my baie beteken.

Aanvaar hulp. Dit werk na twee kante toe. Moenie te trots wees om te erken dat jy iemand se hand nodig het om jou deur die stroom te help nie. Kyk maar waar die meer ervare stapper trap, en volg in sy voetspore. Dis slim, nie swak nie, om ‘n sterker persoon toe te laat om jou rugsak deur die rivier te dra – en as hy jou nie regtig wou help nie, sou hy nie aangebied het nie. En onthou om dankie te sê, al het jy dalk nie asseblief gesê nie! Hulp waarvoor jy nie gevra het nie, is waardevol.

Hierdie foto van my jongste (Alta, links voor saam met May-Mari) en haar vriende wat mekaar help om die Senqu-rivier in Lesotho oor te steek, illustreer baie van wat ek hier kwytraak.

Balans is belangrik. Terwyl die prentjie in my kop nou dié is van ‘n river wat oorgesteek moet word – jou kans om dit reg te kry, is net baie beter as jy jou balans kan hou. Jy wil nie in daardie yskoue water beland nie. Jy wil ook nie hê jou bagasie moet alles sopnat en yskoud wees nie – maar dit is dalk juis daardie goeters wat jy saampiekel, wat jou balans versteur. So … eintlik is ek terug by ‘n vorige punt: raak ontslae van dit wat jou nie help nie, maar in die koue water gaan laat beland. Griewe, vooroordele, skynheiligheid, pretensie, suinigheid, trots. Die lys is lank, want daardie rugsak in my kop het baie pakplek.

Wens jouself geluk. Jy mág trots wees op jouself, jouself op die skouer klop, as jy iets moeiliks reggekry het. Selfs al is dit iets wat ander mense (so dink jy) maklik regkry. Jy gee waarskynlik graag en maklik vir ander erkenning – wees ‘n slag met jouself ook gaaf. Dieselfde berg is nie vir al die klimmers dieselfde uitdaging nie. As die uitdaging vir jou groter was, is die prestasie mos ook vir jou groter! Omhels jou uitdagings, maar ook jou mylpale!

Alta en May-Mari het Lesotho se berge gewys wie’s baas – al was nie een van hulle voor dié staptog juis “bergstappers” nie. Partykeer is Everest se naam Maluti …

En laastens: common sense. Gewone gesonde verstand. Gebruik dit – jy sal dalk verbaas wees oor die vele moeilike situasies waaruit dit jou kan red. Was jou hande, hou jou afstand, beplan vooruit sodat jy nie onnodig hoef rond te ry nie. Eet gesond, slaap genoeg, kry oefening. Moenie alles glo wat jy hoor of lees nie. Moenie stories versprei as jy nie seker is dat dit waar is nie.

Het ons dit nie nog altyd geweet nie?

Categories
Uncategorized

Dear Mr President

You must be bone-tired by now. Your nerves must be shot and your patience is probably wearing very thin. Still, you seem calm, patient and dignified. That makes me grateful and proud.

I don’t have a checklist with requirements for leaders and their speeches during international pandemics; I doubt anybody has. If we wanted to set standards for these strange times, however, then you, Mr President, has now set the bar extremely high. Few, if any other leaders, can compete with you.

On the other side of the Atlantic the one with the hair and the red tie is ranting. It is all about him. He argues, defends his decisions, flexes his muscles, threatens to blow Iran’s ships out of the water … he can learn from you about commanding respect, about encouragement, gratitude, being authoritative in a dignified but firm manner.

I believe Nelson Mandela would have been proud of you. He would probably have nodded in approval and admitted that even though your political career did not go exactly according to his wishes, it is indeed a blessing that nobody else but you are at the helm at this specific, strange time.

Speaking of Mandela, his words “If you want the cooperation of humans around you, you must make them feel they are important – and you do that by being genuine and humble,” have always been true. But you, Mr President, are a living example of those words.

Thank you for speaking to us regularly. Thank you for looking us in the eye when talking to us. Thank you for being so well-prepared when you speak. We are grateful that we can believe that you are truly going to endeavour to do what you are promising. And thank you that your humanity can inspire us and make us smile … all of us, just like you, have to battle with those fiddly masks – but just like you, we won’t allow them to blind us!

Please look after yourself. We need you!

Categories
Uncategorized

My liewe land

Nee, dis nie ‘n uitroep van verbasing of verwondering, irritasie of woede nie. Dié slag is dit die aanhef van ‘n brief aan Suid-Afrika:

My liewe Suid-Afrika

My juffrou het my jare gelede geleer dat mens nie ‘n brief begin met “Hoe gaan dit?” nie, want volgens haar behoort mens te wéét hoe dit met iemand gaan vir wie jy omgee. En buitendien, as dit sleg gaan, kan jy nie so openlik daaroor uitvra nie.

Nou ja. Ek weet dit gaan op hierdie stadium nie baie goed met jou nie. Dis nie jou eerste oorlog nie, ek weet. Jy is al deur ‘n paar, groot en kleiner. In 1899 het die vyand met hulle rooi baadjies van oor die see gekom. Hulle het jou mense geskiet, jou velde verbrand, en, erger nog, jou mense in tentkampe ingehok.

Nou is daar weer oorlog. Dié keer het die vyand weer oor die see gekom, maar hy is onsigbaar. Tog weet ons hoe hy lyk, die aaklige virus met sy lelike stekels en dodelike kiem-koeëls. Jou mense is weer ingehok. Hulle kruip weg, en hou die nuus groot-oog dop: wen ons? Hulle vra gedurig soos kinders wat wegkruipertjie speel: “Kan ons maar uitkom?”

Jy kan trots wees op jou mense – hulle gehoorsaam meestal die reëls, en werk uitsonderlik goed saam: baie dra hulle oorlog-uniform-maskers, min ry onnodig rond, dié wat kan, help ander. Mense wat gewoonlik met mekaar baklei, baklei nou saam. Maar ai, my land, baie van jou mense kry swaar, jong. Hulle werk het verdwyn, hulle geld is op, hulle blyplekke klein en beknop, hulle kinders baie en benoud. Die kinders mis hulle skole, hulle juffrouens, hulle maats. Hulle beproef hulle ouers se geduld, vindingrykheid, intelligensie, uithouvermoë en humorsin.

En tog, Suid-Afrika, gaan dit nie nét sleg met jou en jou mense nie. Jou wilde diere baljaar: hulle wag blykbaar lankal vir die mense om effens opsy te staan. Jou strande en strate bly skoon, jou lug is suiwerder omdat die vliegtuie en voertuie stilstaan. Jou mense drom minder saam, jaag minder rond. Dit is goed vir hulle, al besef almal dit nie. Jou mense begin dinge waardeer – klein en groot dinge waaroor hulle voorheen nie eens regtig gedink het nie: sterk, waardige leierskap op verskeie vlakke, vars vrugte en groente, vryheid om rond te beweeg, samesyn, aanraking.

Soos in elke oorlog het hierdie oorlog ook helde – mense wat die vyand vierkantig in die oë moet kyk en hom oënskynlik vreesloos moet konfronteer: dokters, verpleegsters, nooddiens-werkers, aptekers, navorsers, versorgers van oumense, kinders met spesiale behoeftes, weggooi-babas en weggooi-diere, kosvoorsieners, vullis-verwyderaars, planmakers … die lys is lank en vol verrassings. Ek glo dat die kunstenaars wat aanhou om die mense te vermaak, die onderwysers wat aanhou om op wonderlike maniere hulle leerders te ondersteun en te motiveer, die gewone mense wat hardkoppig die blinkkant bo probeer hou, ook helde is. Emerson het gesê dat ‘n held nie juis dapperder is as ‘n gewone mens nie, maar dat hy net vyf minute langer dapper bly. Suid-Afrika, ek hoop saam met jou dat jou helde, waar hulle ookal is, daardie ekstra vyf minute sal kan uithou.

Suid-Afrika, jou mense het deur die vorige oorloë gekom. Ja, natuurlik het hulle letsels oorgehou – lelike letsels wat baie van hulle tot vandag toe nog pla. Maar sterker, elke keer. Ek glo dit gaan weer só wees. Niemand weet nog wanneer hierdie oorlog verby sal wees nie, maar dít weet ek: dit sal verbygaan. En dan, my liewe land, gaan jou mense uit hulle wegkruip-plekke kom, jou veelkleurige vlag hóóg swaai en jou lied kliphard sing, tot by die laaste twee reëls: Laat ons lewe en streef vir vryheid, in ons land, Suid-Afrika.

Sterkte, Suid-Afrika! En baie liefde.

Categories
Uncategorized

Nog 4 lockdown-lesse

Ons is nou in die dubbelsyfers van ons 21 dae … die halfpadmerk is al agter ons. Vir my en my mense is dit vreemd om so ingeperk te wees, maar glad nie ondraaglik nie. Ons kan, en het, ons omring met dinge wat dit draaglik en selfs lekker maak. Ek hoop ons sal hierna dié dinge meer waardeer – ek glo darem ons waardeer dit reeds, danksy die feit dat ons almal, my twee kinders inkluis, nie ryk (aan geld) grootgeword het nie. Tog dink ek dat ons ons boekrakke, musiek, rekenaars en ander tegnologie, ons diere (en ander huismaats!) en ons tuine hierna net daardie bietjie hoër op ons lysie van dinge om voor dankbaar te wees, gaan plaas.

Ek kan nie help om ‘n gevoel van paniek te ervaar as ek TV- en koerant-beelde van informele nedersettings sien nie. Dit moet ‘n nagmerrie wees om in ‘n klein hut ingeperk te wees. Hoe hou jy die kinders besig – nee, hoe hou jy selfs die grootmense besig? Hoe verhoed jy die verskillende persoonlikhede, voorkeure, generasies, en gemoedstoestande om te kruis en te ontplof? Waarmee stimuleer jy kinders wat in die skool behoort te wees? Dis vandag se eerste les: jou ruimte is ‘n luukse.

Die sportnuus-leser op die TV is baie vindingryk en het elke aand ‘n nuwe manier om ons mee te deel dat geen sport op die oomblik plaasvind nie. “Dis maar stil op die sportfront” en “Ons sport-spens is leeg” is maar twee van dié nuutskeppings. As onderwyser het ek baie gereeld gemengde gevoelens oor sport gehad: enersyds het ek besef dat sport baie belangrik is (ja, ek weet van ‘n gesonde liggaam en ‘n gesonde gees …) maar andersyds het ek te dikwels ondervind hoe Koning Sport ‘n genadelose diktator kan wees wat ‘n onnie laat met te min ure om die werk te doen, groot, sterk seuns wat net eenvoudig te moeg is om te werk (ek was vyfuur vanoggend in die gym, Juffrou…), ongeskeduleerde onderbrekings in ‘n skooldag, sportsterre wat ‘n bo-natuurlike, ongeskrewe immuniteit het as dit kom by dissipline … Ag, die lysie is baie lank en ek weet ander onderwysers sal kan aanlas en onderstreep. Tog, en dit is les twee vir vandag – sport het tot stilstand gekom, maar die wêreld nie – daar is belangriker dinge!

Glansryke, professionele beroepe is meteens nie meer so belangrik nie. Die dikwels-onderskatte en misgekykte verpleegpersoneel, kassiere in die supermark en afleweraars is skielik meer onontbeerlik as die pak-en-aktetas brigade. Ek sidder toe die vullisverwyderaars opdaag en soos altyd, met hulle vrolike fluit-taal vir mekaar boodskappe straat-af stuur – ons almal steriliseer half-histeries alles waaraan ons vat: hierdie manne werk met ander se huishoudelike afval – sou hulle handskoene genoeg beskerming bied? Ons Evas mis ons haarkappers, die meisies wat ons naels en ander hernubare uiterlike deeltjies versorg, die vrouens wat ons help huishou en die manne wat ons tuine in stand hou. Les drie: respekteer elke beroep, en sommer jou eie ook!

Koninklikes, vermaaklikheid- en sportsterre, politici, mense van alle vorms, groottes, kleure en ouderdomme, moedig ons aan om by die huis te bly. En dit, vir my, is vandag se belangrikste les, en een wat ek elkeen wat hier lees, uit my hart uit toewens: dat jou huis altyd ‘n veilige hawe sal wees.

Categories
Uncategorized

Plakkies teen die pyn

Soos baie vrouens glo ek dat ‘n mens nooit te veel skoene kan hê nie. My pa het my geleer dat ‘n meisiekind nie kaalvoet moet loop nie. Daardie reël het ek eers as grootmens verbreek, en ek moet bieg, ek het my eie twee meisiekinders aangemoedig om kaalvoet te loop. Maar nou nog, as ek die slag kaalvoet loop, verbeel ek my ek hoor my pa wat sê: “Waa’s jou skoene?!” Ek dink dit is hoekom ek ‘n ding het oor ‘n vuil vloer, en dikwels in ‘n winkel se aantrekhokkie wilde bewegings uitvoer as ek iets wil aanpas en noodgedwonge my skoene moet uittrek.

So ‘n bietjie meer as 3 jaar gelede het ek in Thailand op pad skool toe deur ‘n woeste stroom water fietsgery. Die vorige dag was daar nog ‘n pad, en die volgende dag kon ek weer doodnormaal daar ry. “Rainy Season” in Thailand is regtig rainy season en propvol verrassings. In die proses het ek een van my plakkies verloor – ‘n cheapie wat nog saamgegaan het van Suid-Afrika af. Gelukkig het ek ‘n netjiese paar skoene by die skool gehad vir die dag, en daardie middag het ek sommer by ‘n straatstalletjie vir my nuwe plakkies aangeskaf. Ek kan nie onthou presies wat ek daarvoor betaal het nie, maar ek weet dit was minder as 100 Thai Baht. (1 Thai Baht is 49c in SA geld.)

Daardie blou Thai plakkies het die res van my verblyf in Thailand hard gewerk, en was deel van die baie min klere wat dit gemaak het om saam terug te kom Suid-Afrika toe. Hier het ek dit baie gereeld gedra, maar ek begin nou agterkom dat hulle dalk oor hulle beste tyd is. Ek is traag om daarvan ontslae te raak – miskien is dit nostalgie, omdat dit my herinner aan daardie kosbare tyd, miskien is dit blatante materialisme, want ek gaan beslis nie weer sulke ordentlike plakkies hier te koop kry teen minder as R50 nie! Hoe ookal, dit het my weer laat dink aan die wysheid wat in skoene opgesluit is.

Die eerste waarheid in daardie paar blou plakkies is dat geldwaarde baie dikwels nie die regte waarde weerspieël nie. Vanselfsprekend. Ek glo dat elkeen wat hier lees, ‘n paar voorbeelde kan noem van dinge wat min of niks gekos het, maar wat jy letterlik vir “geen geld ter wêreld” sal verruil of opgee nie. Ek praat nou nie van daardie goed wat geld nie kan koop, soos tyd saam met jou geliefdes nie. Nee, regte egte harde materiële dinge.

Tweedens – elkeen van ons het iets nodig om ‘n buffer te wees tussen ons sensitiewe voetsole en die vuil vloere van die lewe. Dit verskil van mens tot mens. Party ouens gebruik ‘n knorrige gesig daarvoor: as ek net stuurs genoeg voorkom, sal die stofkorreltjies van ander mense se dikwels goedbedoelde inmengery nié tussen my tone beland nie. Party kruip in hulle dop, ander raas en baklei, en so trek ons elkeen maar ons eie skoene aan om oor die lewenspaadjie te stap.

Die derde waarheid wat my plakkies my nou laat besef, is dat verandering nie altyd sleg is nie. Al was hulle baie doeltreffend om my deur die Suidoos-Asiese moesonseisoen te beskerm (darem in samewerking met my helder-oranje reënjas en ‘n verskeidenheid sambrele!), hulle tyd is nou verby. Hierdie wete is bevestig deur ‘n doring wat my in die relatiewe veiligheid van die sypaadjie reg voor my huis dwarsdeur my plakkie se sool raakgesteek het. Al is hy al dun, kon my plakkie darem daardie doring verhoed om in my voet agter te bly. Feit bly staan – ek sal nuwe plakkies moet kry.

Ja – hulle is ongelukkig ook daar: daardie venynige en skerp einas, op plekke waar mens dit die minste verwag. Gelukkig is daar gewoonlik iets , al is dit ‘n stokou en verslete iets, om die ergste pyn te keer. Dikwels is mens se beskerming iemand wie se teenwoordigheid jy, soos ‘n oorbekende plakkie, nie eens meer aldag bewustelik waardeer nie.

Ek sal die gemaklike bekendheid van my blou straatplakkies altyd onthou en waardeer … en waarskynlik sal ek alle toekomstige plakkies ook aan hulle standaarde meet.

Ek en my plakkies voor my blyplek tussen die rysland en die oerwoud, met my reënjas, op my “maatskappyvoertuig” … Augustus 2017
Categories
Uncategorized

Saadjies vir later

Ons het Vrydag, 8 Mei, saadjies gesaai, vir die eerste keer in baie jare.

Dalk was dit sommer net normale nostalgie wat my laat terugdink het aan die groot bedding Namakwaland-madeliefies in ons tuin in ons eerste huis in die platteland. Dalk het dit iets met die inperking te doen gehad, en die feit dat Moedersdag om die draai was. Ek het dit duidelik en in volkleur voor my geestesoog gesien – die plaat sonnige gesiggies wat vrolik in die wind dans en die koms van die somer verkondig.

My twee dogtertjies het gereeld daarvan gepluk en in potjies en bakkies gesit, al het die blommetjies gou toegevou as dit afgepluk is. Die plantjies was veelsydig – soms is die blommetjies gebruik om modderkoekies te versier, partykeer was die blaartjies en saadjies bestanddele in die brousels was aangemaak is vir fantasieë wat onder die groot ou dennebome uitgeleef is. Ek onthou ook ‘n voëltjie-begrafnis in die voorste bedding onder die klein witstinkhoutboompie, en die graffie wat sorgvuldig met die sagte geel en oranje blaartjies uitgevoer was.

Partykeer is dit amper geëet!

My liewe skoonma het gereeld vir lang rukke kom kuier, en ek sien haar ná blomtyd gebukkend loop, altyd met ‘n koppie of bakkie in die hand, besig om klossies saadjies te versamel, die twee dogtertjies agterna. Ek onthou hoe ek oral banksakkies met saadjies gekry het toe ons ingepak het om haar ouetehuis toe te verskuif – gewoonlik met ‘n klein papiertjie binne-in wat die datum aandui, waarskynlik om seker te maak die oudstes word eerste weer gesaai.

Kleinsus het by Ousus geleer om te praat van “Kwala-daisies” … hulle weergawe van ons grootmense se “Namakwaland daisies”. Dit het natuurlik standaard-taal in ons huis geword.

So, Vrydag is hier handevol Kwala-daisies in die lekker klam Vrystaatgrond gesaai – groot groewe gemaak, saadjies kwistig gestrooi, en dan weer versigtig toegekrap. Hier en daar moes ons hindernissies prakseer waar ons wéét is ‘n honde-paadjie na die vergaderplek met die buurhonde by die heining. Toe saggies natgemaak, en nou wag ons. Ons sal mooi kyk, natgooi, versorg. Die pakkie sê dit vat omtrent 12 weke om te blom.

Die pakkie sê ook in groot letters: SEEDS OF SUCCESS. Ek glo dit verwys na die sukses-koers waarop gehoop word wanneer mens dit saai, maar in my gedagtes raak dit sommer ander saadjies wat lewenslank gesaai word ook: pluk blommetjies as daar ‘n oorvloed is, dra dit oral heen, deel dit uit, en put die genot daaruit – as dit verlep, pluk nuwes! Speel, word vuil, fantaseer – geniet dit wat jy het, terwyl jy dit het. Waardeer die kleure van elke seisoen. As daar ‘n mossie-begrafnis of ander hartseer-oomblik is, gebruik die mooi wat jy het om dit beter te maak. Bêre kosbaarhede in jou hart en kop weg, al is dit net vaal saadjies. Anderdag kry jy dit nodig en word jy beloon met splinternuwe lewe en kleure. Doen wat jy kan om dit wat jy gesaai het, te beskerm. Maar glo ook maar effens blindelings dat, al kom élke saadjie nie op nie, die beloning groter as die skade gaan wees.

Twaalf weke … dan is dit einde Augustus. Ná die winter. Hopelik ook na die inperking. Hopelik sal ons dan al weer ons kinders kon sien, voel, vashou …

Ons hoop.

Categories
Positiwiteit

Hol deur die hopies!

Ek het, soos waarskynlik baie mense, my huishou-gereedskap effens opgradeer tydens hierdie grendeltyd. My gewone besem het plek gemaak vir ‘n deftige groenerige rubbermodel wat glo stof en hare aantrek soos ‘n magneet. Ek het wel ‘n baie sterk vermoede dat my huis-engel, Magdalena, dié groen gevaarte na die kas toe sal verban en sê die oue werk beter, net soos sy al met ‘n hele versameling ander fênsie hulpmiddels gedoen het wat ek oor die jare aangeskaf het.

Nietemin, die vloer-towenaar werk myns insiens baie effektief. Ek staan elke keer verstom oor die hoeveelheid stof en hondehare wat my huis se vloere produseer. Ter versagting, hier bly ‘n man wie se lewenstaak dit is om stof te maak (in die proses maak hy ook darem mooi en handige houtwerk-items!) en twee Pekingese wat baie lief is om buite te gaan modder of sand haal en dit dan oral in die huis te kom “neersit”. En hulle hare is natuurlik ook ‘n nimmereindigende verhaal.

Ek gee glad nie om nie, my drie huismaats se stowwe en hare vee ek met ‘n glimlag op – vanoggend het Mika my juis ewe vrolik begelei met sy vrolike liedjie waarin hy plegtig verklaar dat big girls inderdaat beautiful is. So ek het heerlik agter my besem gedans en gesing, en elke keer as hy sing van die curves in all the right plaaa-ces!!!! het ek sommer ekstra flambojant my rubber-dansmaat oor die vloer geswaai.

Luister hierna en probeer om nie te glimlag nie!

Na my dans-sessie met die oulike Libanese Brit, het ek ‘n paar stewige hopies op die vloer bymekaar gehad. Nou net vir die skoppie en klein besempie … maar toe ek my rug draai, besluit my getroue toesighouertjie, Liefie die kleinste Pekingese, dat haar mens-mamma darem nou nie die enigste verspotte wese in die huis kan wees nie. Soos blits woerts sy deur twee van my hopies, en laat verdwyn dit so te sê heeltemal. Wie kan nou raas as hierdie ogies vir jou kyk?

“Skuus, wou jy iets daarmee gedoen het?”

Terwyl ek die hopies gou weer bymekaarvee, besef ek dat Mika en Liefie my nou elkeen ‘n belangrike les oor my gedagtewêreld geleer het: Eerstens moet ek onthou dat die meeste minder-lekker takies tóg met ‘n glimlag afgehandel kan word. (Onthou Mary Poppins se Spoonful of Sugar…?) Sleepvoet is tog meer moeite as dans!

Tweedens: ek is heeltemal te lief daarvoor om nuttelose ou vuiligheid uit die verre én onlangse verlede se hoekies te gaan uitkrap en dit in hopies bymekaar te maak. Wat wil ek daarmee maak? Nee wat, ons het elkeen ‘n Liefie-woef in ons lewens nodig wat baldadig deur daardie hopies hartseer kan hol sodat dit uitmekaarspat en sommer verdwyn!

As ons nie daardie skoppie en besempie gou genoeg in die hande kan kry om self onmiddellik daarvan ontslae te raak nie, moet ons elkeen ‘n vrolike warrelwind van positiwiteit kry wat blitsvinnig daardie klein bergies verwyt, negatiwiteit, irritasie, selfbejammering, self-twyfel of watter vuilgoed ookal ons binnegoed ontsier, kan plat-hardloop!

Dankie, Mika en Liefie!