Categories
Die Lewe

Sê nou net …

Toe ek klein was, het my sussie my vertel dat ons poppe in die nag lewendig word en met mekaar en die ander speelgoed speel. My heel groot sus, wat toe lankal nie meer popgespeel het nie, het ‘n glas-teestelletjie gehad wat sy in ‘n bruin tassie onder-in haar kas gebêre het. Partykeer het sy my daarmee laat speel. Ek het gevra of ons dit nie kan uithaal sodat die poppe daarmee kan teepartytjie hou nie. Ek onthou haar glimlag (sy was vir my die mooiste mens op aarde) en hoe sy my oortuig het dat die poppe bietjie rof was en dit dalk net sou breek. Ai, hoe het ek menige aand probeer wakker bly, vasbeslote om die poppe se rowwe spelery te sien … maar die vaak het altyd gewen.

Ek is nou lankal nie meer klein nie, maar my verbeelding het nog geensins oud of koud geword nie. Inteendeel. So sit ek nou eendag en beskou my boekrak. Iewers in daardie oor-aktiewe verbeelding raak twee draadjies aan mekaar … en daar spat die vonke!

Sê nou, sê nou net die karakters in daardie boeke kon lewendig word en uitklim? Natuurlik nie almal gelyk nie – en streng op versoek. Party van hulle wil ek regtig nie graag in lewende lywe ontmoet nie. Ek wonder watter karakters sou ek wél nooi om uit die rak te spring en saam met my te kuier? Onthou nou, my boekrak huisves die vrugte van die geniale breine van Langenhoven, J.K. Rowling, Roald Dahl, Andrè P. Brink, Wilbur Smith, Jeffrey Archer, Ken Follett, Dalene Matthee, Annelie Botes, Alan Paton, Stieg Larsson, om maar ‘n paar te noem. Selfs Shakespeare is daar, en Tolstoy, en ‘n hele paar uitgawes van die Bybel. Dan is daar ook nog biografieë van sportsterre, politieke figure, kunstenaars …

Matewis (my Alta-kind se nuutste baba) in ‘n fantasie-rakkie van my boekrak!

Ek sien myself kopstukke gesels met Albus Dumbledore, Tom Builder, Willy Wonka, Sean Courtney, Nelson Mandela, Charlize Theron en Chris Barnard. Ek sou graag met Morrie wou gesels, daardie wyse-wyse karakter van Mitch Albom. En daar is ‘n groot klomp Bybel-karakters vir wie ek ‘n lang lys vrae het. Dink net watter interessante gesprekke sou daar kon wees as ek die karakters twee-twee kon uitnooi! Verbeel jou hoe die karakters van Jane Austen en E.L. James by mekaar sou kers opsteek?! Stel jou voor hoe lekker Dumbledore en Mandela wyshede sou kon uitruil, en ek dink Brolloks en Bittergal sou goed aanklank vind by sekere karakters uit Roald Dahl se pen.

My oog val op die woordeboeke. Daar is nogal ‘n hele paar. En skielik dink ek – sê nou die woorde kon uitklim? Bollemakiesie, boksemdais, harlaboerla, onhebbelik, vabond, daar is só baie woorde wat prentjies in my kop oproep! Daardie prentjie raak baie vinnig chaoties, en ek besluit om my liewer te verbeel dat die verskillende woordsóórte kon lewe kry … dink byvoorbeeld hoe sou die byvoeglike naamwoorde en bywoorde ‘n vaal, vervelige dag kon opkikker! Ek stel my voor hoe die klein, besige voorsetsels deur die huis dartel en alles wat in of op moet wees maar uit en onder is, bêre. Hopelik sal daar ‘n paar werkwoorde wees wat hulle werk sal doen – soos regpak, orden, poets en poleer!

A.G. Visser het mos in ons kleintyd-versie gesê: “Sê-nou is ‘n lekker sê: Alles wat ‘n mens wil hê, Alles wat jou hart begeer, Kry jy daarmee en nog meer …”

Dankie tog vir boeke, vir verbeelding, en vir sê-nou!

Categories
Die Lewe

Wie sal oorleef?

Daar is ‘n idioom wat iets te sê het oor twee honde wat oor ‘n been baklei, en die derde hond wat dan daarmee wegkom. In my ondervinding van honde is dit selde akkuraat – eerder dat die sterkste hond die been sal kry. Die kanse dat die derde hond maar net sal saambaklei is baie beter, en as dié derde hond dan die sterkste is, ja – dán sal hy of sy die been kry. Daar is ook ‘n kans dat al die honde mekaar morsdood sal baklei, en niemand op die ou einde die been kry nie …

Kom ons bly ‘n bietjie by die been-metafoor: as ek so rondom my kyk en lees, sal die derde (en waarskynlik ook ‘n vierde en vyfde) hond sommer in die geveg inspring sonder om te weet oor watter soort been dit gaan, of inderdaad of dit enigsins oor ‘n been gaan. Te oordeel aan die hedendaagse debatte, of eintlik meer die deelnemers daaraan, sal elke kat, kraai of haas wat verbygaan, ook sommer inspring en ‘n paar happe en gromme in die geveg belê! As die haas dan nou die geveg wen, die been kry en besef dat hy nie eintlik weet wat om daarmee te doen nie … wel, dan vertel hy sommer wyd en syd dat deesdae se slaaikoppe hulleself kwaadwillig as bene vermom, waarskynlik omdat hulle ‘n fyn-uitgewerkte plan het om van alle hase ontslae te raak! As die haas ‘n tand of twee verloor omdat hy sonder om te dink of ondersoek in te stel aan die been gehap het, sal dit nie sy skuld wees nie – nee, dit sal beslis die skuld wees van die honde wat oorspronklik die geveg begin het, die kat wat tydens die geveg te hard gemiaau het, die mens wat die been weggegooi het, die slaaikoppe wat die wêreld wil oorneem of die dier wie se been dit oorspronklik was. Nóóit sy eie skuld nie.

Clipart-library.com

Jy kry die boodskap, né?

Charles Darwin het jare gelede uitgewerk dat elke organisme nie sommer net kan oorleef nie – om dit te doen, moet hy beter as die ander aanpas en verander om die beste uit sy omgewing te haal. Sy teorie dat alle mense afstam van ‘n gemeenskaplike voorsaat, is nog steeds die onderwerp van baie vurige argumente. En al het baie mense en organisasies hom tot in die diepste afgronde verdoem, het Australië darem ‘n stad na hom vernoem!

Ek is nie genoeg van ‘n wetenskaplike om ‘n behoorlike opinie oor die teorie van evolusie of natuurlike seleksie, of die oorlewing van die sterkste te gee nie – my verbeelding gaan meng mos gedurig in met die wetenskaplike feite – ek weet wel dat ás daar so ‘n gemeenskaplike voorsaat was, hy (of sy) waarskynlik sy kop in skaamte sou laat sak, of dalk onbedaarlik aan’t lag gaan, oor die mannewales wat ons deesdae uithaal. Dit sou, te oordeel aan die toestand van ons planeet, gewis beter gewees het as ons maar liewer in die boomtoppe gebly het. As ons luister en lees wat die hoogs-ontwikkelde spesie van ons sê en skryf, was die ontwikkeling van taal ‘n tree agteruit en nie vooruitgang nie, né? (Sou ons Engelse familielede dit dalk “survival of the loudest” noem?)

Ek wonder maar net – sou dit dalk makliker wees om in ‘n grot te bly (al is jy aan jou hare soontoe gesleep) en jou afstammelinge daar binne te beveilig teen die elemente deur ‘n vuur voor die ingang te maak, as om nie net oor kernwapens, klimaatsverandering en beurtkrag wakker te lê nie, maar ook nog te moet baklei teen oningeligte, halfgebakte en doodeenvoudig onnosel uitsprake waarmee jy uit die kuberruim gebombardeer word? Dit voel vir my minder gekompliseerd om te besluit tussen neute en bessies vir ete, as tussen die effekte van geneties-gemanipuleerde groente, bestraalde melk of vleis wat met onbekende middels ingespuit is. Dit sou net makliker en vinniger wees om te kies – skreeu ek vir my buurvrou, stuur ek ‘n rooksein, of gooi ek ‘n klip in haar grot in om haar aandag te trek? Deesdae moet ek my bekommer oor die dodelike strale wat my brein binnedring as ek haar bel en die bose magte wat my dophou as ek vir haar ‘n boodskap stuur!

Ek dink ek wil die eerste hond wees. Dan gryp ek daardie been, hardloop na my grot toe, en vreet hom alleen op terwyl ek met onaardse gromme alle moontlike mededingers ontmoedig! Solank daar nou net nie ‘n mikroskyfie ingeplant is nie …

Categories
Die Lewe

Kies die beste opsie …

Ons onthou mos almal daardie vragies in toetse en eksamens – monkey puzzles het ons dit ewe minagtend genoem – waar jy die beste antwoord moet kies uit ‘n paar opsies. Saam met die jare het die besef gekom dat daardie vragies eintlik baie moeiliker was as wat dit op die oog af lyk. Partykeer is dit beslis makliker om net die antwoord uit jou geheue op te diep (of te raai, in ‘n noodgeval!) as om te kies uit ‘n klomp antwoorde wat almal ewe reg, of ewe verkeerd lyk. Boonop het party van daardie vragies nog ‘n angel in die stert ook gehad, en ‘n opsie bygevoeg wat sê “Al bogenoemde”, of “Geen van bogenoemde” – net plein wreed!

Tog – die maak van keuses is eintlik ‘n luukse, maar soos die meeste luukses kom dit teen ‘n prys. As skooljuffrou en as mamma het ek baie vir die kinders gesê dat dit een van die nadele van grootword is: jy het meer opsies, maar jy moet sélf verantwoordelikheid neem vir jou keuses!

My sus het die volgende prentjie vir my gestuur met die boodskap dat dit my dalk sal inspireer om iets te skryf. Ek hoop nie dit was die heks-konteks van die prentjie wat haar aan my laat dink het nie, maar as dit was, sien ek dit steeds as ‘n kompliment. Ek kies om ‘n goeie, gawe heks te wees. Hopelik sal die kinders en studente waarmee ek gewerk het, ook so dink. Ek is beslis ‘n mengsel van ‘n heks en ‘n hippie, en ai, ek wéns, ek wéns my besem kon vlieg!

Dankie, Bren!

Toe ons van die platteland af na ‘n groter plek getrek het, was dit skielik vir my baie lekker om soveel keuses te hê as ek inkopies doen. Dit het net vir ‘n rukkie lekker gebly – deesdae is dit amper te erg om al daardie besluite te moet neem en nog die beursie ook in ag te neem: los tamaties of ‘n pakkie? Margarien met 50%, 40%, 25% vet, geen versadigde vet, of sommer botter, propvol vet? Skottelgoedseep wat soos suurlemoen, pomelo of bessies ruik? Melk in ‘n sakkie, ‘n boksie of ‘n bottel? Vloeibare of poeierseep vir wasgoed? Kla ek nou met ‘n witbrood onder die arm – maar is daardie brood glutenvry, volkoring, lae GI, gesny of nie?

Inkopie-besluite is darem nie so erg nie – die besluit wat jy daar tussen die rakke neem, gaan behalwe vir ‘n plastieksmaak in jou mond, te min of te veel skuim in die wasbak of ‘n olielagie in jou koffiebeker darem nie ‘n langtermyn-invloed op jou lewe hê nie. Party besluite het wel ‘n groter en meer blywende invloed. Dink maar aan besluite wat jy geneem het en waaroor jy vandag baie dankbaar, of dalk baie spyt is! Ek kan aan baie sulke besluite dink.

Ek bly tog by my stelling dat keuses ‘n luukse is. Ek is so bly dat ek kan kies wie en wat ek in my kop toelaat. Die vet weet, daar is darem baie mense waarvan ek lees en hoor, of by wie ek verbygaan, en dan net met verligting kan dink: “Dankie tog ek hoef nie met jóú interaksie te hê nie!” Ek gaan nie name noem nie, maar ek sluit politici, kunstenaars, mense in die supermark-ry en karakters in die storie van die lewe in. Ek moet erken, dit verg baiekeer nogal ‘n stywe dosis selfbeheer om daardie interaksie te vermy, en dit is ‘n stryd wat ek daagliks stry en nog te dikwels verloor.

Ek besef deesdae wat ‘n groot voorreg dit is om te mag kies hoe ek my tyd deurbring. Wel, die meeste daarvan darem. Dit is inderdaad ‘n ongekende luukse om nie klokke, roosters en skedules te hê wat my bewegings dikteer nie. Ek geniet dit soveel meer om die voëltjies in my tuin dop te hou en hulle te probeer identifiseer deur na hulle vere, snawels en bene te kyk, as om met tieners te lawaai omdat hulle skoolbroeke te styf, rompe te kort, oorbelle te groot, lippe te pienk of hare te lank is!

Die eenvoudige keuse tussen “ja” en “nee” is moeiliker as wat dit klink, né? Ons het mos almal al die verstomming in iemand se oë gesien as jy ‘n versoek, of selfs ‘n uitnodiging, weier. Erger nog – in die werksituasie is ‘n opdrag gereeld as ‘n versoek opgedis, op só ‘n manier dat mens nie kon weier nie! So saam met die senioriteit kry ons nou ook die luukse om te kan “nee” sê sonder om verskonings te verskaf. Ek kan sê ek is te besig, sonder om te jok – as ek dinge doen waarvan ek hou, selfs al is dit iets soos lees, musiek luister, TV kyk, net sit met voëltjiesang in my ore en wierook in my neus, dan ís ek mos besig!

Ongelukkig is ons nie altyd so gelukkig om te kan kies nie – as mens kon kies watter hartseer, kwale en siektes oor jou pad kom, sou die lewe heelwat makliker gewees het. Ons het ook nie beheer oor die keuses wat ander uitoefen nie, en hulle keuses beïnvloed dikwels ook ons lewens. Wat ons wél kan kies, is ons reaksies op, en ons houdings oor hierdie dinge wat ons lewenspaadjies kruis en ons soms onderstebo hardloop. So … dankie dat jy gekies het om tot hier te lees, en kom ons kies van nou af elke keer nie net die BESTE opsie nie, maar beslis ook die POSITIEFSTE een!

Categories
Die Lewe

Nog voëltjie-lesse

My vorige skryfsel, waarin ek genoem het dat daar baie idiome is wat met voëls te make het, het my laat besef hoe baie voëls bydra tot ons daaglikse spreektaal, en ook hoeveel ons by die veervolkies kan leer.

Die negatiewe siele onder ons hou mos graag alles met ‘n valkoog dop, met die hoop dat daar tog net ‘n sweempie slegte nuus sal wees waarin hulle kan rol. (En as daar nie is nie, skep hulle sommer bietjie fopnuus en versprei dit met verstommende toegewydheid, bygestaan deur diegene wat eindelose plesier daaruit put om bangmaakstories te vertel!) Daar is seker ‘n rede hoekom die Engelse taal praat van “bird-brained” as iemand nie kan of wil dink nie … alhoewel ek dink dit nogal ‘n belediging is vir die voëls. Meeste van hulle is nogal slim.

Verlede jaar het ‘n uil-paar drie kuikens in my buurvrou se skoorsteen uitgebroei en ons het eindelose plesier gehad van die kleintjies wat eers lomp op die dak rondgestrompel het, en toe later oral rond begin vlieg het. Hierdie jaar is hier heelwat uile en ons hoor hulle amper elke aand roep. Ons sien hulle ook gereeld teen skemer op hulle uitkykposte, maar waar hulle hierdie jaar gebroei het, is ‘n goed-bewaarde geheim. Vanoggend sit ‘n uil in die einste skoorsteen se opening wat na my erf toe wys, vir my en manlief en kyk terwyl ons vroeg-oggend die rose bekyk. Ek wonder toe – as uile nou sosiale media gehad het, sou ons nie nodig gehad het om te wonder nie, né? Ons sou met woorde en foto’s ingelig gewees het oor waar en hoeveel kuikens daar hierdie jaar was, hoekom hulle nie weer in die skoorsteen gebroei het nie, en ook wie die nuwe intrekker is! Dan giggel ek weer oor die mense wat so gretig is om inligting oor elke ete, nuwe aankoop en amper elke beweging te deel, maar hulle kwel (en my irriteer) oor toepassings wat toestemming wil hê om jou besonderhede te gebruik! As jy geheime wil hê, sê my uil-buurman, moet dit nie deel nie – nêrens nie!

Foto: Janaline

Wanneer ek soggens en laatmiddag vir die tuinvoëltjies saadjies op die pophuis se dak gooi, kan ek my verkyk aan hulle maniere. Die vinkies en mossies is gewoonlik eerste daar. Die ringnekkies sit en wag geduldig vir ‘n beurt. Namate die partytjie vorder, kuier almal heerlik saam, en gesels luidrugtig, elkeen in sy eie taal of op sy eie wysie. Sou dit nie dalk tot die mensdom se voordeel gestrek het as ons kon leer om so saam-saam te verkeer en dit wat beskikbaar is met mekaar te deel nie?

Daar is natuurlik altyd ‘n paar boelies, net soos in die menswêreld, maar die kleintjies laat hulle gewoonlik nie heeltemal afskrik nie – hulle gaan sit net op ‘n afstand en skel en gebruik gou-gou weer hulle kans om iets te ete te kry. Moet ons nie ook maar soos hulle, nie te gou wees om die aftog te blaas in die aangesig van boelies nie? Ek dink in baie gevalle wen die boelies in die menswêreld nie omdat hulle so sterk is nie, maar omdat hulle slagoffers te maklik stilbly en liewer iewers gaan sit en selfbejammerend kerm, eerder as om te raas en aan te hou probeer.

Nou ja, elke voël sing soos hy gebek is – ek verkies om op goeie dinge te fokus, al is dit soms maar moeilik. Ja, natuurlik raak ek angstig en bedruk, maar ek kies doelbewus om dit nie oral rond te verkondig nie. Ek sien die vreesaanjaende dinge raak, ek voel dit aan my lyf en in my hart en kop, maar ek hoef dit nie aan te dik en dan die wêreld in te stuur nie. Dit is nie volstruispolitiek nie, dit is my beskermingsmeganisme.

Categories
Die Lewe

Voëlkyk

Afrikaans, soos die meeste ander tale, het nogal baie idiome oor voëls. Nie al hierdie uitdrukkings is positief nie. Niemand wil seker graag ‘n aasvoël of ‘n kapokhaantjie genoem word nie. Aan die ander kant, ek beskou “mossie maar man” nogal as ‘n kompliment, want ek het nog nooit geglo dat fisiese afmetings belangriker is as innerlike krag nie.

Vir ‘n gewone voorstedelike tuin in ‘n stad, ver van enige natuurlike woude of bosse, is ek baie bevoorreg. Ek kry baie plesier uit die mossies wat so vrolik gesels, die raserige rooi- en geelvinke, die skamerige rooikopvinkies wat gewoonlik bietjie laat opdaag, maar dan ewe geduldig wag vir ‘n beurt by die kossies. Die koringvoëltjies, wat ek eers met mossies verwar het, is maar ongeskik en jaag gereeld die ander weg. Die hoep-hoep steur hom nie aan die gepeupel nie – hy stap ewe deftig vroeg-oggend op die gras rond en vang sy eie brekfis, baie dankie. Die kuifkophoutkapper stel nie belang in die saadjies wat die klein voëltjies eet nie – maar hy sit graag op die telefoondraad en bekyk na hulle baldadigheid. So nou en dan laat hoor hy ‘n luidrugtige “krrrrrr…” – of dit aanmoediging of afkeuring is, weet net hy! Tiptol is eerste om te sing in die oggend, en laaste in die aand, maar hy hou homself baie skaars en ek het hom nog net een keer gesien.

Kuifkophoutkapper (Foto: Pinterest)

Ons het sysies en kraalogies in die suurlemoenboom – die ou kleinstetjies wat my eindeloos vermaak as ek deur die kombuisvenster na hulle mannewales kyk. Dan is daar natuurlik die pragtige ou ringnek-duifies en die ongeskikte hadedas. Baie mense is driftig oor die Indiese mynas wat indringers is, maar hier by ons is hulle darem nie te veel nie, en ek het nog nie gesien dat hulle geniepsig is met die ander nie. (Hoewel ek glo dat hulle seker maar kanse vat!) Die kwikstertjies stap sommer tot op die stoep, en dan is daar natuurlik die stoute Piet-my-vrou wat antwoord as ek fluit, maar hy moet nie dink ek weet nie dat hy sy eiers in die ander voëls se nessies lê nie!

Ek verstaan hoekom daar so baie idiome is wat mense met voëls vergelyk. Daar is baie ooreenkomste. As ek so deur my vriende-, familie- en kennisse-boek blaai, sien ek hulle almal. Die raseriges wat heerlik kuier saam met almal, die skames wat liewer van ‘n afstand af die partytjie geniet, die laatkommers, die goed- en sleg-gemanierdes, die boelies. Daar is ook dié wat liewer gehoor as gesien word, en ook soos die tiptol baie graag die ander se geluide namaak, maar self nie juis sigbaar is nie. Party kom hoogmoedig voor, maar dalk is hulle maar net versigtig of bang. Oral is die hadedas en mynas … raserig, ongeskik en morsig. En het ons nie al almal paaie gekruis met ‘n Piet-my-vrou wat so graag verantwoordelikhede in ‘n ander skoot gooi nie?

Dankie tog vir dié wat meer plesier as irritasie veroorsaak. En veral, dankie vir dié wat tot op die stoep kom, al weet hulle nie sonder twyfel wat die gevolg gaan wees nie! Partykeer moet ons kanse vat, vertrou, hoop vir die beste …

Ek herken myself in baie van hulle.

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Moenie my borrel bars nie!

Ek dink nie ek hou baie van die term “die nuwe normaal” nie – eintlik, as ek eerlik wil wees, gee dit my ‘n hartlike kramp. Want normaal is vir my net normaal, nie nuut of oud nie. Maar ek is bereid om toe te gee, en ek het ook al in die verlede daaroor geskryf, dat ons moet oop wees vir nuwe dinge. Dus, eintlik weet ek nie regtig wat ek dink van die “nuwe normaal” nie, behalwe dat dit een van die nuwe gonswoorde is wat so saam met die Corona-virus in ons woordeskat ingesypel het.

Daar is ‘n hele paar sulke woorde wat voorheen nie bestaan het nie, of wat nuwe betekenisse aangeneem het so saam met die pandemie. Sosiale afstand, saniteer, infeksiekoers, grendeltyd, self-isolasie, kwarantyn, bioborrel … daar is baie – en ekskuus, maar verreweg die meeste het vir my ‘n negatiewe konnotasie. Behalwe sosiale afstand – daarvan hou ek, en daarop het ek nog altyd aangedring.

Lank voordat daar kruisies en strepies op supermark-vloere geplak is, het ek nooit naby aan die persoon voor my in die ry gaan staan nie. En ek het al vir baie jare die kuns bemeester om die persoon agter my met net ‘n “vriendelik, dog ferm” kyk te laat terugskuif sodat hy of sy nie in my nek blaas nie. Ek klim ook nie in ‘n oorvol hysbak nie, lankal nie!

Honderde kinders wat in my klasse was, kan getuig van die “bubble” rondom my tafel – jy mag nie daardie spasietjie betree nie, tensy jy ingenooi word. En alles op my tafel is daarby ingesluit – jy vat NIKS daar nie, selfs al is dit joune. Jy mag vra, ja – en as dit joune is, sal jy dit terugkry. As almal se boeke uitgedeel word, maar joune lê op die tafel, wil Juffrou vir jou iets sê … en as Juffrou dit in haar kop kry dat jy nodig het om met haar te praat, kan jy maar weet, jou boek (of iets anders) sal wel op die tafel beland! Ek weet daar is mense wat oor dié borrel-beginsel frons, maar vir ‘n baie “hands-on” juffrou soos ek, was ‘n klein ruimtetjie van my eie baie belangrik. Ek het bitter selde meer as 10% van my skooldag agter daardie tafel deurgebring, en dit was ‘n maklike manier om ‘n kind sover te kry om met my te móét praat.

Dit is eintlik onverstaanbaar dat ek, wat as een van sewe kinders in ‘n drieslaapkamer-huis grootgeword het, so ‘n ding het oor my persoonlike ruimte. Of dalk, waarskynlik, is dit juis as gevolg daarvan. Moenie verkeerd verstaan nie: ek het my grootword-jare so ineengevleg met my klomp sussies geniet! Ek het nooit ‘n behoefte gehad aan my eie kamer nie, nooit omgegee om ‘n klerekas (en selfs klere) te deel nie, dit geniet om so styf tussen my susse op die rooi kar se agtersitplek ingeryg te sit. So, die borrel-ding het seker maar saam met die grootword gekom. Al my naby-mense (en diere!) weet dat ek glad nie huiwer om naby aan hulle te wees en drukke en selfs soentjies uit te deel nie.

Foto: Steemit

Ek lees op ‘n slim webblad dat ‘n bioborrel ‘n biologies veilige gebied is, wat van die buitewêreld afgesluit is en waarin slegs ‘n beperkte aantal mense toegelaat word. Dus, al is dit deel van die “nuwe normaal” betreffende woordeskat en gebruikstaal, is dit nie vir my ‘n nuwe konsep nie. Ek het nou al vir baie jare só iets rondom my. Nou wel nie totaal afgesluit van die buitewêreld nie, maar beslis baie eksklusief ten opsigte van wie daarbinne toegelaat word.

En nou laat dink dit my – die wêreld darem net ‘n lekkerder plek wees as ons elkeen só ‘n borrel in ons denkwêreld kon skep: een wat ons self maak, en wat niemand anders kan bars nie. Hoeveel rustiger sou jy slaap as jy kon kies watter gedagtes in jou breinborrel mag wees? Hoeveel meer produktief sou jy wees? Minder bekommerd oor dinge wat waarskynlik nie gaan gebeur nie, en wat jy in elk geval nie kan verander nie? As alle bangmaak-fopnuus uitgesluit kon word, alle skinderbekke voor die spreekwoordelike hek moes omdraai, doemprofete nie oor die drumpel kon kom nie, kwetsende op- en aanmerkings ‘n U-draai moes maak voordat hulle gehoor kon word; as goor herinneringe saam met daardie ongebruikte adresse en telefoonnommers (en soms daardie rede hoekom jy eintlik winkel of yskas toe is!) in die vergeet-boksie kon beland … ai, dis mos nou ‘n droomborrel!

Ek gaan vandag nog aan myne begin werk.

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Die ding met ‘n pad

Dit val my op dat ek opmerklik baie foto’s van paaie het. Dit laat my besef dat ek nogal ‘n ding het met paaie, en met foto’s van paaie.

Daar is vir my ‘n onbetwisbare bekoring aan ‘n pad, ‘n hek, ‘n heining … Toegegee, die foto van ‘n bruid en bruidegom wat doer voor in die pad stap met ‘n verflenterde ou bruin soetkysie in die voorgrond, se rug is dalk al bietjie hol, maar die hele idee van bagasie wat agtergelaat moet word, het tog meriete! Iewers was daar ‘n fotograaf met insig, of is dit nou weer net ek wat dinge sien wat ander nie verstaan nie?

Foto: Maryke Venter

Ek het ‘n foto van my twee “groot” kinders wat op hulle troudag lieflik en lagbek oor ‘n plaashek leun – dit is een van my gunstelinge. Hulle is nou eers twee jaar getroud en moes al ‘n hele paar hekke navigeer: ‘n nuwe besigheid, ‘n trek oor die blouberge Kaap toe, Covid wat die toerisme-hekke ongeskik en hardhandig in hulle gesigte toegesmyt het. Saam daarmee is daar ander drome en planne wat ook nou agter toe hekke moet wag. En dis maar net dié waarvan ek weet! Tog, die bekke bly meestal lag – al is die hekke nie almal oop nie, die paaie is nog daar. Gelukkig kan mens deur daardie hekke sien, en nog steeds fokus op wat daaragter wag.

Zevenwacht

Dan is daar ook ‘n foto in my versameling van bogenoemde twee hek-oopmakers wat saam met hulle kleinsus in ‘n pad afstap op ‘n pragtige wynplaas. Toe ek die foto geneem het, het ek gewéét die pad is vol klippe, steil en partykeer amper onbegaanbaar. Nou weet ek ook dat as ons mekaar mooi vashou, geen pad te moeilik kan wees nie.

Nieuwoudtville-omgewing: ‘n pad na wat?

Partykeer kan ons nie eens sien waarheen die pad lei nie. Die aanduidings is wel daar dat dit ‘n goeie plek kan wees, maar daar is tog ‘n risiko. Mens weet nooit regtig nie, en die harde waarheid is dat daar nie altyd ‘n lig vir elke pad is nie. Dis wanneer ons maar moet probeer … want anders gaan ons nooit weet nie.

Willemsrus, Namakwaland: ‘n dun strepie pad so tussen die mooi

Dikwels is dit nie regtig ‘n pad nie, net ‘n dun voetpaadjie: ‘n skaars-sigbare strepie waarin mens maar fyntjies moet trap om nie skade aan te rig nie, of nog erger, om nie skeef te trap nie. Dan moet ons maar stap, terwyl ons moedig (of koppig) hoop vir die beste – en ás daar dan ‘n geswikte enkel of ‘n nerf-af knie oor ons pad kom, sal die mooi dinge waarby ons verby is en wat nog voorlê, hopelik daarvoor vergoed.

Noord-oos Thailand, 2017 … ek het nie geweet wat om daardie draai wag nie – gelukkig dalk!

Ek glo nie dat ons elkeen se pad tree vir tree vooraf bepaal is nie – eerder dat ons eie keuses grotendeels ons pad bepaal. Te veel verkeerde keuses is al voor die deur van die “voorsienigheid” of iets dergeliks gelê, terwyl die waarheid eintlik is dat die verkeerde opsie uitgeoefen is, gewoonlik teen alle advies en logika in. Ek kan my nie vereenselwig met die idee dat ek ‘n hulpelose marionet is en dat my toutjies deur magte van buite getrek word nie. Nee wat – ek moet maar aanvaar dat party paaie vreesaanjaend is, met onbekende eindbestemmings, toe hekke en steil bulte. Maar wat ‘n groot avontuur!

Categories
Die Lewe

Draai net jou kop!

Ons ry met die blommetjies-bus. Heerlik! Geen spanning oor bestuur nie, luukse wegsak-sitplekke, lugverkoeling, ‘n handige gaatjie waar ek my selfoon gelaai kan hou, genoeg beenspasie, selfs ‘n toilet net soos op ‘n vliegtuig … dit kan nie beter nie.

Wanneer ons stilhou, is dit asem-wegslaan mooi, en propvol vars nuwe kennis. Die mooiste blomme, met die lekkerste lekkersê-name: weeskindertjies, blouklokkies, fluweeltjies en spogfluweeltjies, klipbobbejaantjies, jonkmansknoop, lepelblommetjies, rukkeperdjies, varkiesknol, bokkeveldbontrokkies, pietsnotjies … En ek het altyd gedink dit is maar net daisies!

Dis belangrik om nie die detail en verskeidenheid mis te kyk nie!

Selfs wanneer die bus ry, hou die lekker nie op nie. Marné, ons gids, vertel die geskiedenis van die omgewing, die name van die berge, wys rotsformasies uit, deel feite oor die Sishen-Saldanha spoorlyn wat kort-kort ons pad kruis, en raak kinderlik opgewonde oor die plate blomme waarby ons verbygaan. Een laatmiddag, op pad terug na ons basis in Vanrynsdorp, sê sy ons moet terugkyk sodat die blomme vir ons kan kyk. Dit roer iets in my binneste: kyk om, sodat die blomme vir jou kan kyk.

As ek vorentoe kyk, sien ek ‘n valerige Karoo-landskap, baie bekend vir ‘n Vrystater wat redelik gereeld die Karoo oorsteek. Regtig niks besonders nie (hoewel die Karoo tog vir my mooi is – die oopheid en grootheid, die altyd-daar horison, die blou lug en wit wolke bekoor my op ‘n vreemde manier.) Maar as ek net so effens uit my gemaklike sitplek wikkel en my kop so bietjie draai om terug te kyk, dan gebeur die wonder.

Iewers naby Garies kyk die dubbel-bittergousblomme vir ons …

Die hele landskap is oortrek met die mooiste kleure, behoorlik ‘n opsomming van alles wat ons daardie dag gesien het: wit, geel, oranje, pers, pienk, selfs blou en rooi! Deur die loop van die dag het die busbestuurder doelbewus die roetes só gekies sodat ons sonder moeite die beste kante van die blomme-rykdom kon sien, maar iewers het daar ‘n punt gekom waar ons moes terugdraai huis toe.

Daardie punt breek mos ook in die lewe aan – die plek waar jy nie meer verder vorentoe kan of wil nie. Dan draai jy maar om, en skielik lyk die vooruitsig maar vaal en onopvallend. Jy het dit tog alles al gesien, en alhoewel dit wel ‘n sekere bekoring inhou, is dit nou nie juis iets om “Wow!” oor te sê nie.

Doen jouself ‘n guns en kyk terug. Doen bietjie hersiening van die beste oomblikke waardeur jy geleef, gesukkel of gejaag het. Party daarvan het jy dalk misgeloop omdat daar ander dinge was wat jou uitkyk versper het. Waarskynlik sal jy na jou asem snak as jy besef dat jy dwarsdeur daardie “wow!”-oomblikke is sonder om regtig te besef hoe besonders dit eintlik was. Lig net jou boude, draai jou kop, en gee die blomme kans om vir jóú te kyk.

Dan, met permissie, gaan jy bly wees dat die Namakwalanders my geleer het wat die Afrikaans vir “wow!” is, en jy sal dit dalk saggies, met ontsag en dankbaarheid, in verwondering saam met my fluister: “Bliksem!”

Né?
Categories
Die Lewe

Kokerboom-lesse

Tydens ‘n blommetoer na Namakwaland wat só vinnig beplan is dat dit volgens ons gesin se standaarde eintlik totaal impulsief genoem kan word, het ek dinge gesien en beleef waarvan ek nooit geweet het nie. Die meeste daarvan was klein goedjies – blommetjies, kewertjies, voëls, skynbaar onbenullige feite. Toe ons gids binne die eerste uur verduidelik dat dit nie help om die bus se lugverkoeling heeltemal toe te draai nie, “want as hy vasgekeer word, gaan hy maar net op ‘n ander plek uitblaas – hy werk nes ‘n poep!” het ek verwag dat alles lighartig en humoristies gaan wees. Absoluut by verre die oorheersende atmosfeer wás vrolik, gul en gasvry (figuurlik, dié slag!) maar daar was tog ‘n paar dinge wat my aan die dink gesit het.

Op die tweede dag is ons diep die veld in, tot by die plaas Gannabos. Daar is ‘n baie groot natuurlike kokerboomwoud. Vir ‘n Vrystaatkind soos ek is ‘n kokerboom in elk geval ‘n aardigheid, so met sy arms in die lug. Dit voel amper asof ons op ‘n vreemde planeet is … ons is nie in die blommeveld nie, en alles is vaal en klipperig, maar ons is omring deur honderde van hierdie vreemde, skaars bome.

Ons bekkige, slim gids vertel en wys vir ons hoedat die kokerbome hulle ou, nuttelose takke amputeer. Ja – regtig! Onder elke boom lê daar ‘n paar takke wat besig is om stadigaan weer deel te word van die veld. Die boom gooi letterlik daardie takke af om liewer hul energie en bronne te spandeer aan nuwe, jong takke. Ai, as mense dit kon doen! Nie met ander mense nie (alhoewel …) maar met ons eie gedagtes! Sou dit ons nie onmeetbaar gebaat het as ons dit kon regkry om ontslae te raak van denkwyses wat uitgedien, nutteloos en skadelik geraak het nie? Dink net hoeveel energie word vermors om daardie onnodige ou hout te vertroetel en aan te hou, terwyl nuwe, vars idees sou kon floreer in daardie vermorste kopspasie.

Oral tussen die kokerbome is kuithoogte doringbossies: hulle naam is voëltjiekanniesitnie-bos. Daar is ook ‘n biologiese naam, maar dit verduidelik nie sommer in een asem die graad van stekerigheid nie. Die kokerboom se saad ontkiem omtrent altyd in die middel van só ‘n bossie. Die bossie se ongenaakbaarheid beskerm die saadjie en later die baba-boompie totdat hy vir homself kan sorg. Nes mense. Die stekelrige “los my uit”-houding is tog maar meestal net daar om weerloosheid weg te steek.

Voëltjiekanniesitnie-vygies het mooi blommetjies wat die gevaarlike dorings wegsteek.

‘n Kokerboom het nie jaarringe soos ander bome nie – daar is geen manier om sy ouderdom te bepaal nie. Soos hy groei, bars sy bas oop (baie soos rekmerke op ‘n swanger mensmagie) om plek te maak. Dit is vir my ook bewonderenswaardig – ons laat ons te maklik aan bande lê deur ons ouderdom. Ons fokus so graag eerder op ons jaarringe as op ons ondervinding en kennis. Ook met ánder mense doen ons dit: ons takseer ‘n mens summier volgens sy ouderdom: jong mense is partykeer baie slimmer as oues, en ou mense is só dikwels ‘n ryk bron van wysheid!

Toe ons wegry op die kronkelpaadjie tussen die klipkoppies, is daar hier en daar helder groen bosse wat ‘n kontras vorm met die vaal klippe en bossies. Dis gifmelkbosse. Hulle bly die langste mooi groen, want hulle is giftig en geen dier eet hulle nie. Weer dink ek: ja, ek ken sulke mense ook.

Gelukkig, voordat ek te verdiep kan raak in gedagtes oor giftige mense, vertel die gids vir ons dat hierdie woud die enigste van twee natuurlike kokerboomwoude ter wêreld is. Die ander een is in Namibië. Hierdie een is die grootste. Die boer aan wie die plaas behoort, vra net dat besoekers aan hierdie rare natuurwonder niks sal breek of verniel nie, maar hy vra nie betaling nie – want dit is mos nie hý wat die bome geplant het nie. Dankie tog, die meeste mense is nie giftig nie.

Nie lank nie, toe bars die veld weer in malse en oordadige kleure uit – maar dit verdien ‘n heel nuwe skrywe!

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Blessings … klein en groot

Dit is vandag presies 3 jaar gelede dat my “pelgrimstog” in Thailand tot ‘n einde gekom het. Daardie maande op die randjie van die Thai-feetjiebos het my lewe en manier van dink onherroeplik verander. Al het ek gegaan om kinders te gaan leer Engels praat, het ek ongetwyfeld baie meer by die mense van Thailand geleer as wat ek hulle kon leer. Nie van Engels nie, maar van ander, belangriker dinge.

Ek het ook amper elke dag dinge ondervind waarvan ek dikwels baie later eers die waarde besef het. Een daarvan was op die begindag van “Buddhist Lent” op die tempeltrappies van die klein dorpie Akatamnuai.

Omdat hierdie tyd saamval met die moesonreënseisoen, word dit ook die “Rain Retreat” genoem. Tydens dié tyd, wat ‘n volle drie maan-maande duur, bring die monnike en hulle leerlinge amper al hulle tyd binne-in die tempels en kloosters deur. Hulle mediteer en bestudeer hulle geskrifte. Buitekant gaan die lewe normaal aan, maar mense gee ook gewoonlik iets prys tydens hierdie tyd – hulle sal byvoorbeeld ophou vleis eet, ophou rook of meer aalmoese gee. Die begin van Lent word gekenmerk deur groot byeenkomste waar mense letterlik bakkievragte vol nie-bederfbare kos bring om die monnike deur die drie maande te help oorleef. Daarna gaan almal tempel toe vir ‘n seremonie.

Dit was my vaste voorneme om deel te wees van soveel moontlik Thai-kultuur as moontlik. Ek het dus ook my boksies melk en pakkies rys bygedra en is daarna saam met die hele skool tempel toe, reg oorkant die skool soos in die meeste dorpies. Ons moes almal wit aantrek en het elkeen ‘n klein bossie blomme saamgevat, mooi vasgebind saam met ‘n kersie en ‘n paar wierookstokkies. By die tempel moes ons met brandende kersies 3 keer anti-kloksgewys rondom die gebou loop – in stilte, terwyl ons ons gedagtes doelbewus besig hou met al die positiewe dinge wat die afgelope jaar gebeur het. Daarna, 3 keer kloksgewys, terwyl ons fokus op al die positiewe dinge wat ons onsself en ander toewens vir die volgende jaar. Onthou, dit alles gebeur terwyl die geur van blomme en wierook ons omgewe. Aan die einde van die stappery sit elkeen sy bossie blomme en wierook aan die voet van ‘n boom of plant neer as ‘n tipe offer – onthou, volgens hulle is die godheid teenwoordig in elke deeltjie van die natuur en in ons gedagtes.

Die feit dat my pragtige Santa-kind by my gekuier het, het alles nog meer spesiaal gemaak.

Die puriste moet my nou maar kruisig en woorde soos “afgodery” of “hippie” mompel, maar ek dink, of nee ek wéét, dit is een van die mooiste rituele wat ek nog ooit bygewoon het. Niemand het gepreek nie – my eie gedagtes moes my leer dat ek baie het om voor dankbaar te wees in my verlede en baie om voor te hoop in my toekoms: mits ek op die positiewe kan fokus. Dit was vir my hartbrekend spesiaal om dit te kon deel met honderde mense wie se taal ek nie kon praat nie, maar wat my sorgsaam en geduldig deur elke stap van die spesiale feesviering gelei het, en my nooit een keer in al die maande uitgesluit laat voel het omdat ek uit ‘n ander kultuur kom nie.

Op die trappies van die tempel, net voordat ons begin stap, hoor ek skielik uitroepe en my een kollega sê met groot dringendheid in sy stem: “Don’t move! Freeze!” My eerste gedagte is onmiddellik dat daar seker ‘n slang in die blombedding langs my is. (Daar was ongeskik baie slange daar tussen die ryslande en oerwoud, en die feit dat niemand ooit een doodgemaak het, het my nie juis gerusgestel nie.) Yskoud geskrik, vries ek natuurlik sonder moeite. My bene is in elk geval te lam om te beweeg. Tog, die mense se gesigsuitdrukkings strook nie met iets vreesaanjaend nie. Inteendeel, almal kom versigtig, amper eerbiedig nader, baie van hulle glimlaggend en met hulle selfoonkameras gereed.

Toe sien ek dit: ‘n pragtige skoenlapper het op my skouer kom sit. Uit al die honderde toegewyde Boedhiste, kies hy ‘n westerling! Die rede vir die opgewondenheid sluit baie nou aan by die denkwyse waarvan ek gepraat het – dat die hele natuur en elke mens goddelik is. My kollegas en leerlinge het opgewonde beduie dat ek “very specially blessed” is. En ek het dit besef. Al was my eerste gedagte dat my grootse slang-vrees waar geword het, was dit inderdaad ‘n mooi en spesiale seëning.

Hoe dikwels gebeur dit? Dit wat ons verlam van vrees, gebeur nie en ons word mateloos, amper ongemerk, deur klein dingetjies gebless. Dankie, Thailand, dat ek kon leer dat ek partykeer moet “freeze” en fokus op die positiewe, en dat klein persentjies dan onverstaanbaar, onverwags en onverdiend op my skouer kom sit.