Categories
Die Lewe

Kokerboom-lesse

Tydens ‘n blommetoer na Namakwaland wat só vinnig beplan is dat dit volgens ons gesin se standaarde eintlik totaal impulsief genoem kan word, het ek dinge gesien en beleef waarvan ek nooit geweet het nie. Die meeste daarvan was klein goedjies – blommetjies, kewertjies, voëls, skynbaar onbenullige feite. Toe ons gids binne die eerste uur verduidelik dat dit nie help om die bus se lugverkoeling heeltemal toe te draai nie, “want as hy vasgekeer word, gaan hy maar net op ‘n ander plek uitblaas – hy werk nes ‘n poep!” het ek verwag dat alles lighartig en humoristies gaan wees. Absoluut by verre die oorheersende atmosfeer wás vrolik, gul en gasvry (figuurlik, dié slag!) maar daar was tog ‘n paar dinge wat my aan die dink gesit het.

Op die tweede dag is ons diep die veld in, tot by die plaas Gannabos. Daar is ‘n baie groot natuurlike kokerboomwoud. Vir ‘n Vrystaatkind soos ek is ‘n kokerboom in elk geval ‘n aardigheid, so met sy arms in die lug. Dit voel amper asof ons op ‘n vreemde planeet is … ons is nie in die blommeveld nie, en alles is vaal en klipperig, maar ons is omring deur honderde van hierdie vreemde, skaars bome.

Ons bekkige, slim gids vertel en wys vir ons hoedat die kokerbome hulle ou, nuttelose takke amputeer. Ja – regtig! Onder elke boom lê daar ‘n paar takke wat besig is om stadigaan weer deel te word van die veld. Die boom gooi letterlik daardie takke af om liewer hul energie en bronne te spandeer aan nuwe, jong takke. Ai, as mense dit kon doen! Nie met ander mense nie (alhoewel …) maar met ons eie gedagtes! Sou dit ons nie onmeetbaar gebaat het as ons dit kon regkry om ontslae te raak van denkwyses wat uitgedien, nutteloos en skadelik geraak het nie? Dink net hoeveel energie word vermors om daardie onnodige ou hout te vertroetel en aan te hou, terwyl nuwe, vars idees sou kon floreer in daardie vermorste kopspasie.

Oral tussen die kokerbome is kuithoogte doringbossies: hulle naam is voëltjiekanniesitnie-bos. Daar is ook ‘n biologiese naam, maar dit verduidelik nie sommer in een asem die graad van stekerigheid nie. Die kokerboom se saad ontkiem omtrent altyd in die middel van só ‘n bossie. Die bossie se ongenaakbaarheid beskerm die saadjie en later die baba-boompie totdat hy vir homself kan sorg. Nes mense. Die stekelrige “los my uit”-houding is tog maar meestal net daar om weerloosheid weg te steek.

Voëltjiekanniesitnie-vygies het mooi blommetjies wat die gevaarlike dorings wegsteek.

‘n Kokerboom het nie jaarringe soos ander bome nie – daar is geen manier om sy ouderdom te bepaal nie. Soos hy groei, bars sy bas oop (baie soos rekmerke op ‘n swanger mensmagie) om plek te maak. Dit is vir my ook bewonderenswaardig – ons laat ons te maklik aan bande lê deur ons ouderdom. Ons fokus so graag eerder op ons jaarringe as op ons ondervinding en kennis. Ook met ánder mense doen ons dit: ons takseer ‘n mens summier volgens sy ouderdom: jong mense is partykeer baie slimmer as oues, en ou mense is só dikwels ‘n ryk bron van wysheid!

Toe ons wegry op die kronkelpaadjie tussen die klipkoppies, is daar hier en daar helder groen bosse wat ‘n kontras vorm met die vaal klippe en bossies. Dis gifmelkbosse. Hulle bly die langste mooi groen, want hulle is giftig en geen dier eet hulle nie. Weer dink ek: ja, ek ken sulke mense ook.

Gelukkig, voordat ek te verdiep kan raak in gedagtes oor giftige mense, vertel die gids vir ons dat hierdie woud die enigste van twee natuurlike kokerboomwoude ter wêreld is. Die ander een is in Namibië. Hierdie een is die grootste. Die boer aan wie die plaas behoort, vra net dat besoekers aan hierdie rare natuurwonder niks sal breek of verniel nie, maar hy vra nie betaling nie – want dit is mos nie hý wat die bome geplant het nie. Dankie tog, die meeste mense is nie giftig nie.

Nie lank nie, toe bars die veld weer in malse en oordadige kleure uit – maar dit verdien ‘n heel nuwe skrywe!

Categories
Die Lewe Positiwiteit

Blessings … klein en groot

Dit is vandag presies 3 jaar gelede dat my “pelgrimstog” in Thailand tot ‘n einde gekom het. Daardie maande op die randjie van die Thai-feetjiebos het my lewe en manier van dink onherroeplik verander. Al het ek gegaan om kinders te gaan leer Engels praat, het ek ongetwyfeld baie meer by die mense van Thailand geleer as wat ek hulle kon leer. Nie van Engels nie, maar van ander, belangriker dinge.

Ek het ook amper elke dag dinge ondervind waarvan ek dikwels baie later eers die waarde besef het. Een daarvan was op die begindag van “Buddhist Lent” op die tempeltrappies van die klein dorpie Akatamnuai.

Omdat hierdie tyd saamval met die moesonreënseisoen, word dit ook die “Rain Retreat” genoem. Tydens dié tyd, wat ‘n volle drie maan-maande duur, bring die monnike en hulle leerlinge amper al hulle tyd binne-in die tempels en kloosters deur. Hulle mediteer en bestudeer hulle geskrifte. Buitekant gaan die lewe normaal aan, maar mense gee ook gewoonlik iets prys tydens hierdie tyd – hulle sal byvoorbeeld ophou vleis eet, ophou rook of meer aalmoese gee. Die begin van Lent word gekenmerk deur groot byeenkomste waar mense letterlik bakkievragte vol nie-bederfbare kos bring om die monnike deur die drie maande te help oorleef. Daarna gaan almal tempel toe vir ‘n seremonie.

Dit was my vaste voorneme om deel te wees van soveel moontlik Thai-kultuur as moontlik. Ek het dus ook my boksies melk en pakkies rys bygedra en is daarna saam met die hele skool tempel toe, reg oorkant die skool soos in die meeste dorpies. Ons moes almal wit aantrek en het elkeen ‘n klein bossie blomme saamgevat, mooi vasgebind saam met ‘n kersie en ‘n paar wierookstokkies. By die tempel moes ons met brandende kersies 3 keer anti-kloksgewys rondom die gebou loop – in stilte, terwyl ons ons gedagtes doelbewus besig hou met al die positiewe dinge wat die afgelope jaar gebeur het. Daarna, 3 keer kloksgewys, terwyl ons fokus op al die positiewe dinge wat ons onsself en ander toewens vir die volgende jaar. Onthou, dit alles gebeur terwyl die geur van blomme en wierook ons omgewe. Aan die einde van die stappery sit elkeen sy bossie blomme en wierook aan die voet van ‘n boom of plant neer as ‘n tipe offer – onthou, volgens hulle is die godheid teenwoordig in elke deeltjie van die natuur en in ons gedagtes.

Die feit dat my pragtige Santa-kind by my gekuier het, het alles nog meer spesiaal gemaak.

Die puriste moet my nou maar kruisig en woorde soos “afgodery” of “hippie” mompel, maar ek dink, of nee ek wéét, dit is een van die mooiste rituele wat ek nog ooit bygewoon het. Niemand het gepreek nie – my eie gedagtes moes my leer dat ek baie het om voor dankbaar te wees in my verlede en baie om voor te hoop in my toekoms: mits ek op die positiewe kan fokus. Dit was vir my hartbrekend spesiaal om dit te kon deel met honderde mense wie se taal ek nie kon praat nie, maar wat my sorgsaam en geduldig deur elke stap van die spesiale feesviering gelei het, en my nooit een keer in al die maande uitgesluit laat voel het omdat ek uit ‘n ander kultuur kom nie.

Op die trappies van die tempel, net voordat ons begin stap, hoor ek skielik uitroepe en my een kollega sê met groot dringendheid in sy stem: “Don’t move! Freeze!” My eerste gedagte is onmiddellik dat daar seker ‘n slang in die blombedding langs my is. (Daar was ongeskik baie slange daar tussen die ryslande en oerwoud, en die feit dat niemand ooit een doodgemaak het, het my nie juis gerusgestel nie.) Yskoud geskrik, vries ek natuurlik sonder moeite. My bene is in elk geval te lam om te beweeg. Tog, die mense se gesigsuitdrukkings strook nie met iets vreesaanjaend nie. Inteendeel, almal kom versigtig, amper eerbiedig nader, baie van hulle glimlaggend en met hulle selfoonkameras gereed.

Toe sien ek dit: ‘n pragtige skoenlapper het op my skouer kom sit. Uit al die honderde toegewyde Boedhiste, kies hy ‘n westerling! Die rede vir die opgewondenheid sluit baie nou aan by die denkwyse waarvan ek gepraat het – dat die hele natuur en elke mens goddelik is. My kollegas en leerlinge het opgewonde beduie dat ek “very specially blessed” is. En ek het dit besef. Al was my eerste gedagte dat my grootse slang-vrees waar geword het, was dit inderdaad ‘n mooi en spesiale seëning.

Hoe dikwels gebeur dit? Dit wat ons verlam van vrees, gebeur nie en ons word mateloos, amper ongemerk, deur klein dingetjies gebless. Dankie, Thailand, dat ek kon leer dat ek partykeer moet “freeze” en fokus op die positiewe, en dat klein persentjies dan onverstaanbaar, onverwags en onverdiend op my skouer kom sit.

Categories
Motivering

Opdateer en oorbegin

Gisteraand toe ek my rekenaar wil afskakel, sê hy: “Aikona! Ek gaan nié nou afskakel nie.” ‘n Groepie uitbundige wit kolletjies doen ‘n nimmereindigende dansie in die middel van die skerm en lig my in dat hy nou besig is om te update, dat hy ‘n hele rukkie daarmee sal besig wees, dat hy in die proses ‘n paar keer gaan restart en waarsku my ferm om nie die rekenaar af te skakel nie.

Kyk, ek laat my nie sommer intimideer nie, maar goed dan – as dit die opdrag is, stry ek nie. Ek kom nie naby die sleutelbord om af te skakel nie en gaan maak maar ewe gehoorsaam reg vir slaaptyd. Toe ek bietjie later gaan loer wat aangaan, word ek darem ingelig dat hy nou 24% klaar is met sy prosedure.

Vanoggend begin ek werk en kom na ‘n kort rukkie agter dat dinge subtiel verskil. O ja, onthou ek. Dis natuurlik nou die resultaat van gister se nagtelike Update and Restart! Maar alles werk baie goed, en ‘n hele paar dinge werk beter – meer vaartbelyn en sommer in die algemeen slimmer.

Nie ‘n slegte idee nie, dink ek. Sou dit nie gaaf wees as my brein en binnegoed ook so oornag kon update en restart nie? Die ou spinnerakke wat in al die hoekies vassit, kan gerus maar ‘n slag verdwyn. My ou geykte maniere van dink en doen … al is ek nou al so gewoond daaraan (juis omdat ek so gewoond is daaraan!) maar ek is seker daar is beter maniere om dieselfde dinge te dink en te doen.

En die hele restart-idee … ek het ook al in die verlede agtergekom dat dit nogal ‘n magiese proses is. As ek vasbrand en die tegnologie my totaal onderkry en die vervlakste rekenaar net nie wil luister wat ek sê nie, het restart al ‘n paar keer my probleem opgelos. Ek verstaan nie hoekom nie, maar dit werk. Begin net oor. Sit alles af. Trek sommer die muurprop uit. En begin van voor af. Dan is alles beter.

Ek gaan dit ‘n nuwe gewoonte maak om kort-kort die rekenaar se resep te volg. Dateer op. Kom net bietjie by – alles wat nuut is, is nie boos en verkeerd nie, inteendeel: party nuwe goeters is regtig oulik. Dink bietjie nuut. Alles waarmee ek grootgeword het, is beslis nie goed nie, en ‘n groot deel daarvan was in elk geval blatante nonsens. Ek het al hóéveel keer gelê en eet, en ek het nog g’n horings gekry nie, om ‘n voorbeeld te noem. Daar is ook meer belangrike voorbeelde, maar ek politiek en godsdiens mos nié hier nie!

En ja, die opdateerdery is sekerlik ‘n skok op ‘n ouerige sisteem soos myne – vandaar natuurlik die noodsaaklikheid van ‘n oorbegin daarna. So, dan sal ek dit ook doen. Elke kort-kort oorbegin. Vars wegspring. Dit klink vir my goed. Wees gewaarsku, soos my rekenaar ewe oorlams gesê het: This will take a while. Moenie aan my peuter terwyl dit besig is om te gebeur nie!

Foto: Lillian Csernica

Categories
Die Lewe

Moeilike mens

As iemand sê: “Ek wil nou nie moeilik wees nie …” dan weet ons mos – hier kom moeilikheid! Net soos ons dadelik regskuif vir ‘n sappige skinderstorie sodra iemand reken dat hy of sy “nou nie wil skinder nie.” Maar wat presies is dit om moeilik te wees?

Wat is ‘n moeilike mens nou eintlik? As daar dan nou iets soos ‘n moeilike mens is, moet daar mos ook ‘n maklike mens wees – wat is dit? As iemand as ‘n moeilike mens beskryf word, is dit ‘n kompliment of ‘n belediging?

In my ondervinding word die term “moeilike mens” dikwels gebruik as ‘n verskoning vir pleinweg ‘n mislike mens. Iemand wat sommer dwars en befoeterd is, en self nie in staat is om ‘n aanvaarbare verskoning daarvoor uit te dink nie, is baie lief daarvoor om hom- of haarself te beskryf as ‘n moeilike mens. As ek die term dan in reguit, eerlike taal moet probeer vertaal, sou ek dus uitkom by iets soos “vol strooi, sonder geldige rede iesegrimmig, taktloos en onbeskof”.

Maak geen fout nie, ek kry gereeld my eie moeilike oomblikke. Ek raak moeilik, bitter moeilik, oor sekere dinge. Skynheiligheid maak my onmoontlik moeilik. Mense wat hulleself die reg toe-eien om ander te oordeel en dan sommer luidkeels verkondig dat een of ander individu of groep hel toe sal gaan, so asof hulle sélf die sleutels van die hemel hou – ja, hulle maak my verby moeilik. Mens-monsters wat kinders, ou mense en diere verwaarloos … mense wat lieg, en dink die res van die mensdom is te dom om dit agter te kom … mense wat hulle monde uitspoel oor dinge waarvan hulle niks weet nie … mense wat hulle mag misbruik … pretensieuse mense … mense wat nie ekskuus kan sê nie … die lys is lank. Dit maak my moeilik – dan verloor ek my humeur, my selfbeheer, my maniere en blaas stoom af.

Ek erken ruiterlik dat hierdie stoom-afblasery nie ‘n goeie ding is nie. Dis nie bevorderlik vir ‘n beeld as ‘n waardige en voorbeeldige, of selfs net ‘n ordentlike vrou nie. Die woordeskat wat ek soms gebruik in die proses van stoom-afblaas, is nie wat my ouers my geleer het nie, dis nie wat ek my ouers of ander rolmodelle ooit hoor gebruik het nie, dis nie wat ek my kinders doelbewus geleer het nie (maar ons weet mos almal hoe maklik kinders die donkerder skakerings van taal aanleer …) en dis nié ‘n goeie voorbeeld nie. Maar dis ten minste eerlik! En dit hou net vir ‘n kort rukkie aan, dan is dit verby – dit verander darem nie die hele ekke in ‘n “moeilike mens” nie. Of so hoop ek!

Dis darem ook nie asof ek heeldag en aldag loop en stoom afblaas nie. Ek probeer om nie soos ‘n dronk soldaat met ‘n outomatiese geweer oral skote af te skiet en mense om my af te maai nie. Meestal probeer ek gaaf wees, ander help, die aarde oppas, lief wees vir amper almal (ek trek die streep by boelies en korrupte politici) en oopkop wees oor mense wat anders as ek dink, glo en leef.

So … die beste waarvoor ek dan seker kan probeer, is dat mense wat my ken, my nie as ‘n moeilike mens sal beskryf nie. Moeilik om te verstaan, ja, daarmee kan ek nog saamleef; selfs moeilik om van te hou. Maar nie sommer net ongekwalifiseerd moeilik nie. Dan liewer befoeterd, beneuk, kwaai, vol strooi, humeurig, plofbaar – maar verkieslik eerlik!

Dis mos maklik!

Categories
Die Lewe

Lewe voor die dood

Ek staan soms verstom oor hoe mense ure lank kan filosofeer oor die lewe ná die dood. Ek gaan beslis nie hier debatteer oor die bestaan al dan nie van daardie lewe nie. Waaroor ek wél iets te sê het, is die raaisel dat daar so baie mense is wat so slim is oor iets waarvoor daar geen empiriese bewyse is nie, terwyl hulle hiérdie lewe, die een waarin hulle nóú met albei voete staan, vermors!

Moenie my misverstaan oor hierdie vermorsing nie – hoe elke mens sy tyd deurbring, is ‘n kwessie van vrye keuse. Ekself is ‘n groot voorstander van my eie tyd mors, al probeer ek hard om nie ander mense se tyd te mors nie, en al raak ek magteloos moerig as ander mense my tyd mors. Ek beskou dit byvoorbeeld nie as tydmors om so nou en dan net heeltemal niks te doen nie: net te sit, toe te laat dat die son op my skyn, die gras my tone kielie en te luister na die voëltjies en windklokkies in my tuin.

Moet my asseblief nie verdoem nie (of as jy wil, moet jy maar)! Ek ontken nie die idee van die ewige lewe of enige ander soortgelyke idee nie. My punt vandag is dat ons meer aandag behoort te gee aan die lewe vóór die dood! Veral omdat ons nie weet hoe lank dit gaan wees nie, in teenstelling met die slimmes wat sê die volgende lewe gaan vir altyd aanhou. Hou op tyd mors, man! Doen iets wat vir jou lekker is, probeer iets nuuts, waag ‘n kans. Of wees goed vir iemand anders sonder om dit agterna aan die groot klok te hang. Dis jóú lewe – kwel jou minder oor hoe ander hulle s’n lewe, hou op om vir hulle te preek en wees liewer ‘n voorbeeld. Gebruik jou geleenthede, waardeer jou lekkertes. Maak iets lekkers, of koop iets lekkers, en eet dit sonder om skuldig te voel. Bederf iemand. Druk jou geliefdes, krap ‘n dier se magie. Vergewe iemand. Verander ‘n uitgediende standpunt. Erken ‘n fout. Bel iemand wat swaarkry of alleen is, of stuur ten minste ‘n stemboodskap – ‘n prentjie van ‘n reenboog, rosies en ‘n oulike beertjie doen nie dieselfde as om die stem van iemand vir wie jy lief is te hoor nie.

Foto: Central Bark

As 2020 ons iets geleer het, dan hoop ek dit is dat die lewe, hierdie lewe, die een vóór die dood, vlietend is, en kosbaar. Lééf dit.

Categories
Uncategorized

Saadjies vir later

Ons het Vrydag, 8 Mei, saadjies gesaai, vir die eerste keer in baie jare.

Dalk was dit sommer net normale nostalgie wat my laat terugdink het aan die groot bedding Namakwaland-madeliefies in ons tuin in ons eerste huis in die platteland. Dalk het dit iets met die inperking te doen gehad, en die feit dat Moedersdag om die draai was. Ek het dit duidelik en in volkleur voor my geestesoog gesien – die plaat sonnige gesiggies wat vrolik in die wind dans en die koms van die somer verkondig.

My twee dogtertjies het gereeld daarvan gepluk en in potjies en bakkies gesit, al het die blommetjies gou toegevou as dit afgepluk is. Die plantjies was veelsydig – soms is die blommetjies gebruik om modderkoekies te versier, partykeer was die blaartjies en saadjies bestanddele in die brousels was aangemaak is vir fantasieë wat onder die groot ou dennebome uitgeleef is. Ek onthou ook ‘n voëltjie-begrafnis in die voorste bedding onder die klein witstinkhoutboompie, en die graffie wat sorgvuldig met die sagte geel en oranje blaartjies uitgevoer was.

Partykeer is dit amper geëet!

My liewe skoonma het gereeld vir lang rukke kom kuier, en ek sien haar ná blomtyd gebukkend loop, altyd met ‘n koppie of bakkie in die hand, besig om klossies saadjies te versamel, die twee dogtertjies agterna. Ek onthou hoe ek oral banksakkies met saadjies gekry het toe ons ingepak het om haar ouetehuis toe te verskuif – gewoonlik met ‘n klein papiertjie binne-in wat die datum aandui, waarskynlik om seker te maak die oudstes word eerste weer gesaai.

Kleinsus het by Ousus geleer om te praat van “Kwala-daisies” … hulle weergawe van ons grootmense se “Namakwaland daisies”. Dit het natuurlik standaard-taal in ons huis geword.

So, Vrydag is hier handevol Kwala-daisies in die lekker klam Vrystaatgrond gesaai – groot groewe gemaak, saadjies kwistig gestrooi, en dan weer versigtig toegekrap. Hier en daar moes ons hindernissies prakseer waar ons wéét is ‘n honde-paadjie na die vergaderplek met die buurhonde by die heining. Toe saggies natgemaak, en nou wag ons. Ons sal mooi kyk, natgooi, versorg. Die pakkie sê dit vat omtrent 12 weke om te blom.

Die pakkie sê ook in groot letters: SEEDS OF SUCCESS. Ek glo dit verwys na die sukses-koers waarop gehoop word wanneer mens dit saai, maar in my gedagtes raak dit sommer ander saadjies wat lewenslank gesaai word ook: pluk blommetjies as daar ‘n oorvloed is, dra dit oral heen, deel dit uit, en put die genot daaruit – as dit verlep, pluk nuwes! Speel, word vuil, fantaseer – geniet dit wat jy het, terwyl jy dit het. Waardeer die kleure van elke seisoen. As daar ‘n mossie-begrafnis of ander hartseer-oomblik is, gebruik die mooi wat jy het om dit beter te maak. Bêre kosbaarhede in jou hart en kop weg, al is dit net vaal saadjies. Anderdag kry jy dit nodig en word jy beloon met splinternuwe lewe en kleure. Doen wat jy kan om dit wat jy gesaai het, te beskerm. Maar glo ook maar effens blindelings dat, al kom élke saadjie nie op nie, die beloning groter as die skade gaan wees.

Twaalf weke … dan is dit einde Augustus. Ná die winter. Hopelik ook na die inperking. Hopelik sal ons dan al weer ons kinders kon sien, voel, vashou …

Ons hoop.

Categories
Die Lewe

Pasmaats

Ek sien ‘n mode-artikel in ‘n tydskrif waar dinge wat glo goed bymekaar pas, saam groepeer word. Soos swart en wit, rompe en stewels … jy kry die idee. Later snuffel ek op sosiale media en sien hoe mense uitsprake maak oor dinge waarvan hulle duidelik nie kennis het nie, kommentaar lewer op artikels wat hulle ooglopend nie gelees het nie en woorde gebruik wat hulle nie kan spel nie. Die besef tref my: as ons meer gereeld pasmaats gebruik het, sou die wêreld dalk ‘n bietjie beter, makliker, sagter gewees het.

Natuurlik is daar die dinge wat ons almal wéét hoort bymekaar, en ons tref hulle selde een-een aan (in mý huis, in elk geval!) – soos sop en brood, fliek en springmielies, slappap en botter, swem en koffie … maar dan is daar ongelukkig kere wat een pasmaat kaal staan sonder sy maatjie.

Neem nou byvoorbeeld woede en kalmte. Daar behoort ‘n wet te wees wat jou verbied om jou te vererg sonder om diep asem te haal. (Ja, ek praat van en met myself!) In dieselfde kategorie val passie en balans. Dit is sekerlik omdat hulle ook soos ek gedink het, dat die ouer mense so gereeld gebid het vir krag en genade. Daardie twee is pasmaats – sonder genade gaan krag in die meeste gevalle dodelik gevaarlik wees.

Dan is daar drome en harde werk. Walt Disney word dikwels onvolledig aangehaal: dit is nie waar dat ‘n mens alles kan doen waaroor jy kan droom nie – dit verg dekselse harde werk! Ja, die koning van fantasie hét gesê “If you can dream it, you can do it,” (alhoewel hierdie beroemde woorde blykbaar deur Tom Fitzgerald, wat vir Disney gewerk het, gesê is) maar hy het ook gesê: “If you have a dream, turn it into a goal” en “All our dreams can come true if we have the courage to pursue them.” Enige dromer weet dat die skep en bereik van ‘n doelwit, en die moed om dit waar te maak, bitter harde werk is!

‘n Ander paartjie wat tog te dikwels geskei word, is sukses en nederigheid. Ons arme wêreld loop krom onder die las van mense wat sukses behaal het, en toe vergeet het dat hulle dit eerstens nie alleen reggekry het nie, tweedens nie alleen in stand kan hou nie, en derdens op die ou einde nog maar dieselfde mens is as vóór hulle sukses. Ek glo daar het nou name by jou opgekom – party dalk wêreldberoemde figure, en ander dalk mense (of monsters) wat jou lewenspad gekruis het.

Moraliteit en lojaliteit. Ja, hulle rym selfs! Dis goed en wel om ‘n stel morele reëls te hê, en daarsonder sien ons mos hoe die wêreld wreed en lelik raak. Maar pak tog maar die toga en hamer weg waarmee jy so graag oordeel. Wat jý as reg of aanvaarbaar beskou, is nie noodwendig die begin en einde nie. Buitendien het jy nie altyd al die feite nie, en ken jy gewoonlik nie die konteks waarbinne die optrede wat jy so verdoem, gebeur het nie. Temper jou vuur en swael maar ‘n bietjie met deernis, en veral met lojaliteit. Daardie kennis, vriend of familielid wat oor jou selfgemaakte werklikheid se grense getrap het en wat jy toe met een dramatiese swaai van jou toga en een genadelose kap van jou hamer gevonnis het … verdien hy of sy nie iets meer nie?

Deftigheid en opregtheid. O, ek het ‘n DING oor pretensie. Daar is tye, baie tye, wanneer ‘n goeie skeut “kommin” nodig is! Die meeste van die tyd, inderdaad, is dit in my oë beter om net te wees soos jy is, te sê wat jy voel en te doen wat jou binnegoed vir jou sê om te doen. Natuurlik moet jy jou oordeel aan die dag lê en darem nog basiese maniere en goeie smaak aan die dag lê. (Verwys terug na woede en kalmte …) As mense net wil besef dat aangeplakte deftigheid presies dít is: aangeplak! En daai gom steek aan die kante uit. dit maak borrels in die middel en die ergste van alles, dit gaan nie hou nie …

Dit is nou maar eenmaal soos grondboontjiebotter en konfyt, soos kort rokkies en hoë skoene – hulle kan een-een werk, maar saam is hulle beter!

Categories
nostalgie

Eet en drink vir onthou en dink

Ek luister na ‘n reisprogram en ‘n man vertel van sy ondervinding met die mense en kos in Portugal. My dierbare oud-kollega en absolute reis-rolmodel, Isabel, deel die mooiste foto’s van kos en speserye en mense in Marokko. Ek lees ‘n artikel raak oor ‘n stryery in koskringe oor die oorsprong van Maleier-kookkuns … en ek besef net weer hoe ‘n groot rol kos in ons kultuur speel.

Toe ek destyds in Thailand moes begin werk soek, het ek verkies om nie in ‘n stad te gaan skoolhou nie, en tot die meeste van my baie jonger kursus-kollegas se verbasing, was ek baie opgewonde om in ‘n “deep rural area” in die noord-oostelike hoek van Thailand geplaas te word. In retrospek moet ek erken dat dit dalk tóg effens onbesonne was! Ek sal nooit vergeet hoe die behoudheid al stywer om my hart getrek het soos die groot bus my al dieper in die nimmereindigende oerwoude ingeneem het, terwyl Engels geleidelik van al die padtekens verdwyn het nie – om nie te praat van die paniek toe ek in die middel van die nag by ‘n verlate busstasie afgelaai is met die naam van ‘n hotel op my selfoon as enigste verwysing na waarheen ek op pad is!

Nadat ek deur twee wild-vreemde Samaritane na die hotel toe geneem is (taxi’s werk nie meer ná middernag op die platteland nie) en daar met ope arms ontvang is, was my volgende smakie van Thai-hartlikheid later die oggend toe die hotel-eienaar aandring; “We drink tea!” omdat dit nog te vroeg was vir my bus (wat toe ‘n trok was!) die oerwoud in. My Thailand-blogs vertel van hierdie hotel-engel, Nillapong, maar vandag dink ek uit ‘n ander hoek aan my ondervindings daar: dat die meeste van my vriendskappe oor iets te ete of te drinke aangeknoop is, en dat die helderste herinneringe op een of ander wyse aan eet of drink gekoppel is.

Ek sal nooit vergeet hoe ek ‘n padda geëet het nie!
Ek het my Chinese buurvrou braaibroodjies leer eet, én haar geleer om dit te sê!

Plat op die grond, knie-aan-knie, op gevlegte grasmatjies is ek in Thai-huisgesinne verwelkom en soos ‘n koningin behandel terwyl ek op hulle heerlike tradisionele kos getrakteer is. Soos ‘n wafferse tiener het ek op warm aande agterop Thai-bromponies of op my eie groen fiets deur die strate van “my dorpie” gezoem en is oral deur inwoners voorgekeer om iets saam te eet of te drink. My huisbaas het gereeld op sy bromponie opgedaag met stapels heerlike vrugte – al kon hy amper niks Engels praat nie, het hy met ‘n breë glimlag en groot gebare beduie dat dit vir my is, want “you like, you like!” Naweke het die baas van die taalskool se man ons met sy rooi 4×4 diep die oerwoud ingeneem om daar te gaan werk – altyd met sakke vol padkos op die agtersitplek, afgesluk met soyamelk en coconut water – een van die min smake wat ek maar net nie kon leer liefkry nie. Die mense in die jungle villages het selde opgedaag sonder armsvol vrugte, groente of kruie. En een van my laaste en kosbaarste herinneringe aan my verblyf daar in die oerwoud is die vroutjie wat my met ‘n piesang getroos het toe ek so bitterlik gehuil het oor my weggaan …

Hierdie kuiers by ons blyplek het dikwels gepaard gegaan met saamsing-sessies ook. Jack (met die kopdoek) was die dorp se musikant.
Ek het daardie vissies help vang!

Hier in my eie huis word die lekkerste kuiers om die eetkamertafel gekuier – voor, tydens en na etes wat uit almal se gunstelinge saamgestel is. Van vroegoggend koffie en beskuit sommer in pajamas bo-op iemand se bed, of in die kombuis, tot laataand warm sjokolade of slaapteetjies … die innigheid en intieme saamwees gaan maar net dikwels gepaard met eet en drink. Dit is nie seisoensgebonde nie: in die winter is lekker dik sop, kerriekos en bredie of warm melkkos in aanvraag, maar daardie warm koffie binne-in die swembad op ‘n somermiddag, melk-ysies of roomys in die somerson bied ook heerlike agtergrond vir onvergeetlike tye. Net soos koffie uit die pienk fles saam met soetkoekies op die strand … dan is ons nog nie eens by prentjie-verjaardagkoeke of die Kersfees-oormaat van kleintyd tot onlangs nie!

Ek sal dit maar moet erken – kos is die kern van my hele herinnering-skat!

Categories
Die Lewe

Ry, stop, links, regs …

Ek het waardering vir deftige motors wat jou kan help parkeer en omtrent kan koffie maak en stryk, maar ek reis seker nie genoeg dat ek kans sien om so baie geld in ‘n ryding te belê nie.

Ek het onlangs vir iemand gesê dat my karretjie my bring waar ek wil wees, net soos een wat tien keer soveel kos. My woorde “sy kan ry, draai en stop wanneer ek wil, en sy het darem ‘n paar ekstra knoppies ook wat ek kan druk” het by my vasgesteek, en dis waaraan ek nou al vir ‘n rukkie loop en herkou. Die mense om ons … dis baie soos ‘n kar met al sy fieterjasies.

Foto: gameartguppy.com

Elke mens, of ek altans, het ‘n petrolpedaal nodig. Dankie tog, ek hét sulke versneller-mense in my lewe. Hulle gee vir my spoed, jaag my aan wanneer nodig, maar keer darem dat ek nie té onverskillig raak nie. As ek kon, sou ek net voortsnel, brullend jaag met skreeuende bande om elke hoek en draai. Sover dit ander mense betref, is ek hopelik ook wanneer nodig ‘n versneller wat daardie ekstra bietjie oemf of momentum gee wanneer hulle dit nodig het.

Genadiglik is daar mense wat kan remtrap … stadig en geleidelik soos ons geleer is (anders tol en rol ons mos!) word ek in die bek geruk sodat ek meestal nog steeds my bestemming bereik, maar darem regop en in een stuk. Snaaks genoeg, al dink ek ek is meer van ‘n versneller, kan ek tóg partykeer vir ander mense ‘n rem wees, heel kalm die een wees wat sê: “Hokaai, stadig bietjie … versigtig … jy’s te haastig / onverskillig / naby aan die afgrond!”

Dan is daar natuurlik die stuurwiele, want waar sou ons tog gewees het sonder hulle? Die wyses, kalmes, objektiewes wat weet waarheen ons moet mik en ons subtiel (en soms meer aggressief wanneer nodig) in die regte ringting stuur. Dankie, dankie tog vir al die stuurwiele in my verlede en nog steeds: onderwysers, mentors, vriende, sussies, vriende, kollegas, en meer as wat mens sou verwag, kinders – my eie sowel as ander mense s’n!

Tot my ergernis is daar heelwat mense wat blykbaar onbewus is van hulle bestaan, maar flikkerligte is ‘n noodsaaklike deel van elke motor se mondering, en ook van my daaglikse avontuur. Ek het hulle baie nodig: daardie amper ongemerkte, maar aanhoudende waarskuwings dat ‘n rigtingverandering nodig is. Dit is nodig dat ander dit ook moet kan sien – hier kom ‘n verstelling, pas daarby aan! Liggies wat flikker is daar vir ‘n rede: ons moet hulle net raaksien en betyds reageer, né?

Lugversorging is die een luukse waarsonder ek dit nie sommer in ‘n motor waag nie. Ook in my lewe is dit ‘n noodsaaklike luukse! Ek sou swaarkry sonder mense wat ‘n koue luggie oor my blaas wanneer my plofbare humeur, my onbeteuelde verbeelding of een of ander intense emosie die oorhand wil kry. Ook die teenoorgestelde is waar: soms het ek ‘n bietjie warmte nodig as daar vir watter rede ookal ‘n yslagie oor my hart of verstand begin aanpak.

Daar is natuurlik ook ‘n rede hoekom veiligheidsgordels wetlik verpligtend is. Ek sou báie lankal kop eerste deur die voorruit van my lewe gevlieg en in stukke op die pad bly lê het sonder daardie arms wat my veilig terugdruk in die sitplek. Ek is gans te dikwels op pad om teen ‘n nekbreek-spoed aan te hou beweeg in ‘n rigting wat sonder twyfel op ‘n botsing afstuur. Dan is daar gelukkig ook lugsakke wat my omring. Want botsings is partykeer onafwendbaar, en dan is dit onmoontlik om die impak alleen te absorbeer. My lugsakke is partykeer simpatieke ore, lojale ondersteuning, goeie, goedbedoelde raad, tydige kritiek of waarskuwings, liefdevolle arms of net ‘n veilige omgewing en aanvaarding. Dit het my lewe al oor en oor gered.

Foto: WheelMonk

Kom ek wees eerlik – ek hou van ‘n luuksetjie so hier en daar. Die klanksisteem is onontbeerlik. Selfs al ry ek net ‘n kort entjie, ek het musiek in my ore nodig. Ek is so dankbaar dat ek ook mense in my lewe het wat geluide maak wat by my gemoedstoestand pas: partykeer lekker ruk-en-rol, ander kere rustige klanke, soms bietjie rowwe saamsing-treffers en partykeer bloot die waarheid in ‘n saaklike en realistiese nuusleser-stem.

Die pad is partykeer lank, partykeer kort, dikwels vol slaggate, altyd vol onverwagte gevare. Gelukkig is daar baie keer heerlike aftrek-plekkies waar mens rustig die uitsig kan geniet, en gewoonlik is daar darem duidelike waarskuwingsborde en weerkaatsende liggies om my teen die gevare te waarsku. Ek moet net sorg dat my tenk vol is, en my voorruit skoon genoeg sodat ek onbelemmerd kan uitkyk!

Lekker ry!

Foto: The Pink Bridge

Categories
Die Lewe

Onkruid uitroei

Ek het vanoggend ‘n baie energieke sessie in die tuin gehad. Liewe Thabo se beddings het begin boedel oorgee teen die onkruid, en ek is bang hy gaan vreeslik met ons raas as hy terugkom werk toe. Ek staan in elk geval verstom oor die wonderwerke wat hy een keer per week vermag met net een heeltemal gesonde arm!

Nietemin, so tussen die lekker klam grond en twee oorywerige Pekingese wat die vars-omgedolwe bedding baie geniet het, het ek ‘n paar slim lessies geleer oor onkruid-uitroei. In die tuin, maar natuurlik ook in my kop.

1. Dra maar liewer handskoene. Daar kruip geniepsige dorings weg waar jy dit soms glad nie verwag nie. Maar jy hoef nie die onkruid te los omdat jy bang is vir die dorings nie – beskerm jouself, allawêreld!

2. Kyk mooi. Jy dink dalk dit is ‘n mooi ou blommetjie, maar moenie glo nie … alles is nie altyd soos dit lyk nie. Uit ‘n ander, meer positiewe perspektief (nee, moenie jou oë rol nie, ek kan nie help nie!) kan ek partykeer verstom wees oor die mooi, fyn blaartjies in die mooiste somer-kleure wat blom op die lelike ou winter-onkruidstingels.

3. Wees deeglik. Dit help nie om net bolangs uit te roei nie. Die klawer, wat nie net mooi blommetjies dra nie, maar waarvan ons as kinders graag die blaartjies gekou het agter die lekker suur smakie aan, het skelm klein bolletjies wat graag in die grond agterbly, en dan maar net later weer nuwe plantjies produseer. As daar iets negatiefs in jou gedagtes oorbly, hoe klein ookal, gaan dit waarskynlik in die toekoms maar net weer kop-uitsteek.

Foto: Kings Plant Doctor

4. Moenie alles glo wat jy hoor nie. Ons het mos al almal gehoor dat klawer geluk bring – veral as jy so gelukkig sou wees om ‘n vierblaar-een te kry. Wel, as dit waar was, moes die geluk ons nou al verveel het! Ai, en is die mensdom tog nie so lief om alles te glo wat ons hoor nie! Veral as dit bietjie skandalig is, of melodramaties, of skokkend. Ons maak nie eers seker van die feite nie, né? Sluk net, sonder om te kou, en besef eers later, of soms nooit nie, watter skade aangerig is.

5. Raak dadelik ontslae van dit wat jy uitgeroei het. Gooi dit ver weg! Stop in ‘n swart sak en knoop dit styf toe. Kry iemand om jou te help as dit nodig is – laat hy of sy die sak se bek vir jou oophou, en stop alles in. Trap daarop as dit nodig is om alles in te kry! Maak bondels, breek die stingels, gebruik die krag wat jy wéét jy het! Dit is dalk moeite, maar daardie dinge in jou kop waaroor jy elke kort-kort besluit jy nie weer gaan tob nie – raak nou régtig ontslae daarvan! En dalk is dit sommer lessie nommer 5.5: mens hoef dit nie alleen te doen nie!

6. Vervang die onkruid met iets beters. Die bedding is nou maar kaal. Ek het dit mooi netjies gehark, ja, so bolangs lyk dit skaflik, maar ek sal mooi moet dophou dat daar nie wéér ongewenste goeters opkom nie. Die beste sal wees om iets sterks daar te plant. As ek my kop met positiewe, mooi en lekker dinge besig hou, is dit makliker om die kop-onkruid uit te hou. En dan lyk ek sommer ook beter!

Laastens … daar was heelwat hen-en-kuikens in daardie bedding. Daar is nog steeds! Al het ek die tuinvurk rég langs haar diep ingedruk om die hardnekkige doring-onkruid se wortels los te woel, het daardie hennetjie net haar gestreepte blaar-skouers geskud en saam met haar kleintjies sterk bly staan. En dít is dus my lessie nommer 7 vir hierdie dag:

7. As jy jou wil vasloop, sukkel met ‘n mamma. Of dit nou my skoolkinders, my grootmens-studente, my onder-die-vlerk jong juffrouens of (verál) my eie twee hart-se-punte is – ek sál verbete baklei, vasklou en beskerm – maak nie saak hóé groot en skerp die vurk is nie.

Op hierdie pragtige wintersoggend het ek nie net my lyf ‘n lekker oefensessie gegee nie, maar ook sommer ‘n hele paar planne gekry om my kop ‘n bietjie skoon te maak! Lekker tuinmaak!